AHMED BÎCÂN’IN ACÂİBÜ’L-MAHLÛKÂT’INDAKİ ANSİKLOPEDİK BİLGİ, ÂDET VE İNANIŞLAR

Authors : Havva Aşı

Pages : 1011-1049

Doi:10.58659/estad.1837392

View : 153 | Download : 143

Publication Date : 2025-12-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Bir tür olarak acâibü’l-mahlûkât, yazıldıkları dönemin coğrafya ve kozmografya anlayışına göre hazırlanmış ansiklopedik bilgiler içeren eserleri kapsamaktadır. İran ve Türk edebiyatında birçok örneği bulunan bu tür eserler muhteva zenginlikleri sebebiyle coğrafya, astronomi, edebiyat, tarih, felsefe, psikoloji, seyahat gibi konu başlıklarında kütüphanelere kaydedilmişlerdir. Kazvînî, Sürûrî, Rodosizâde ve Ahmed Bîcân bu türde telif/tercüme eser yazmıştır. Çalışmaya konu olan Acâibü’l-Mahlûkât, XV. yüzyılda yaşamış Türk âlim, mutasavvıf ve mütercim Ahmed Bîcân’a aittir. Eser, Türk Dil Kurumu Türkçe Yazmaları 142 numaralı mecmuada yer almaktadır. 29 varaktan oluşan eserin başlangıcında kim tarafından, nerede, ne zaman ve neden yazıldığı açıklanmıştır. Eserde âlemdeki canlı ve cansız varlıklar fasıllar hâlinde anlatılmıştır. İlk fasıllar, âlemin yüceliği ile ilgilidir. Eserdeki en uzun anlatım, hayvanlar faslına aittir. 18 sayfadan oluşan bu bölümde hayvanlar genel başlığında 19, kuşlar faslında 21, haşerât faslında ise 5 olmak üzere toplam 45 hayvana dair hususiyetler ele alınmıştır. Özellikle bitkiler, taşlar ve hayvanların anlatıldığı bölümlerde bunların şifa olma özelliklerine de değinildiği görülmektedir. Çalışmanın giriş bölümünde bir tür olarak “acâibü’l-mahlûkât” ile bu türde yazılmış telif/tercüme eserlere dair bilgi verilmiş; sonrasında ise çalışmaya konu olan Ahmed Bîcân’ın eseri, biçim ve muhteva açısından tanıtılmıştır. Eserde tespit edilen ansiklopedik bilgi, âdet ve inanışlar giriş bölümünden sonra kaynak eserdeki sınıflandırma esas alınarak değerlendirilmiştir. Bu çalışma, XV. yüzyıl âlimlerinden Ahmed Bîcân’ın Acâibü’l-Mahlûkât adlı eserinin muhtevası çerçevesinde o dönem insanının âlemdeki canlı ve cansız varlıklara dair ilmî ve dinî tasavvurunu nasıl yansıttığını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Keywords : Mahlûkât, Acâib, Ahmed Bîcân, Bilgi, İnanış

ORIGINAL ARTICLE URL