Kapadokyalı Aziz Georges ve Başmelek Aziz Mikâil: İki Hıristiyan Azizi ve Kültlerine Dair Bir Mukayese

Authors : Halil Özel

Pages : 1009-1044

Doi:10.51702/esoguifd.1683247

View : 130 | Download : 89

Publication Date : 2025-09-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Hıristiyanlıkta mühim bir yer işgal eden azizler kültü, melek ve insan azizleri ihtiva etmektedir. Antik çağdan günümüze kadar pek çok azizin etrafında kendi menkıbe, mucize anlatısı, rol, vasıf ve işlevleriyle temayüz eden kültler teşekkül etmiştir. Bu makalede, sayıları oldukça kalabalık olan azizlerin içinde, Hıristiyanlığın ilk asırlarından orta çağa ve günümüze kadar popülerliğini korumayı başarabilmiş iki büyük aziz ile kültleri incelenmektedir. Bu azizler, iki ayrı varlık kategorisine ait, dolayısıyla birbirinden farklı tabiatları haiz Kapadokyalı Georges ile Başmelek Mikâil’dir. Mukayeseli bir metotla incelenmek üzere seçilen bu iki azizin, yaratılışları itibariyle her ne kadar farklılaşsalar ve biri semavî diğeri beşerî varlık sınıflarına ait olsalar da birçok yönden müştereklikler taşıdıkları görülür. Makale, öncelikle iki azizin bu en büyük farkına odaklanarak buradan hareketle birini diğerinden ayıran yönlere eğilmekte, ardından da bu farklılığın beraberinde getirdiği hususların bazı noktalarda iki azizi birbirine yaklaştırdığı ortaklıklara dikkat çekmektedir. Aziz Georges, çileli ve faziletli bir hayatın ardından şehitliği tatmasıyla azizlik mertebesine erişirken Mikâil için durum bundan biraz daha farklıdır. O, azizliğini Georges gibi ölümünden sonra almış değildir. Mikâil, aziz unvanını bir melek oluşuna borçludur ve Georges’ın aksine yaşayan bir azizdir. Bundan başka beşer azizlerin kültlerinin ayrılmaz parçasını oluşturan relik/mukaddes emanet hususu da Mikâil için farklıdır. Bedensiz bir melek olduğundan onun insan azizler gibi vücut parçalarından ibaret relikleri bulunmamaktadır. Fakat yine de bir aziz olarak onun da kendine mahsus relikleri vardır ve bunlar ekseriyetle tabiat üzerinde gerçekleştirdiği kalıcı değişiklikler ya da tabiatın unsurlarına müdahalesi gibi faaliyetlerden ibarettir. Bunu takiben Georges ile Mikâil’in menkıbeleri ve buradan doğan kültleri ele alınmaktadır. Buradaki ilk müşterek husus, her iki azizin de -Georges’ı Kapadokyalı olarak takdim eden baskın geleneğin tercihiyle- etraflarında teşekkül eden kültün bugün Anadolu olarak adlandırılan coğrafyada, doğmasıdır. Bundan sonraki adımlarda iki azizin kültlerinin antik çağdan günümüze dek en popüler yönleri ve her iki azize atfedilen rollerle işlevler karşılaştırılmaktadır. Her ikisi de ejderha avcısı, savaşçı, şifacı ve ziraat ile hayvanclılığın himayecisi azizlerdir. Bütün bunlara ilaveten, menkıbelerde her iki azizi bir arada, birlikte faaliyet gösterirken ya da bir şekilde birbirleriyle irtibat halinde sunan bazı detaylar da yer almaktadır. Tüm bu müştereklikler, iki aziz arasındaki mezkûr bağlantıların tesadüfî değil de şuurlu bir tercihle şekillendiği, yani bir etkilenme durumunun vaki olduğunu düşündüren güçlü işaretlerdir. Bütün bu karşılaştırmaların yapılabilmesi için, Dinler Tarihi’nde en çok kullanılan metotlardan mukayese yöntemine başvurulmuş, azizlerin menkıbe ve kültleri ayrı ayrı ele alınırken de tasvir yöntemine müracaat edilmiştir. Aziz kültlerine dair araştırmalarda karşılaştırma yöntemi sıklıkla kullanılmakta ve bu sayede azizler çeşitli kategoriler altında sınıflandırılmaktadır. Fakat farklı sınıflara ait ve ayrı tabiatları haiz iki azizin tematik bir mukayese ve analize tabi tutulduğu çalışmalar nadirdir. Makale, tam da bu türden bir amaç taşımakta ve biri insan diğeri melek fakat ikisi de aziz olan iki mukaddes figürü birçok açıdan mukayeseye tabi tutarak analiz etmektedir.
Keywords : Dinler Tarihi, Azizler Kültü, Kapadokyalı Aziz Georges, Başmelek Aziz Mikâil, Ejderha Avcısı Azizler, Savaşçı Azizler, Şifacı Azizler

ORIGINAL ARTICLE URL