Eski Uygurca Xuanzang Biyografisi’nde Fiil Yapımı Üzerine Notlar

Authors : Hüseyin Yıldız, Sıla Nur Aktaş

Pages : 838-856

Doi:10.32709/akusosbil.1676223

View : 110 | Download : 91

Publication Date : 2025-09-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Eski Uygur Türkçesi dönemine ait tercüme eserlerden olan Xuanzang Biyografisi, 11. yüzyılda Şıngko Şeli Tutuŋ tarafından Çinceden Eski Uygur Türkçesine çevrilmiştir. Benimsediği Budizm inanışının derinliklerini öğrenmek amacıyla Hindistan’a giden Xuanzang’ın yolculuğunu konu edinen eser, dini bir muhtevaya sahiptir. Ayrıca Xuanzang’ın yolculuk esnasında yaşadıkları da canlı bir üslupla aktarılmıştır. Bu nedenle eser yalnız bir biyografi değil seyahatname niteliği de taşımaktadır. 10 bölümden oluşan eserin bütünlüklü bir neşri yoktur. Ayrıca eserin 1. ve 2. bölümlerinin büyük bir kısmı da kayıptır. Eserin 1. bölümü Semet (2002), 2. bölümün Berlin fragmanları Zieme (1990) ve Pekin fragmanları Ölmez (2002), 3. bölümü Ölmez ve Röhrborn (2001), 4. bölümü Semet, Ölmez ve Röhrborn (2022), 5. bölümü Dietz, Ölmez ve Röhrborn (2015), 6. bölümü Ölmez (1994), 7. ve 8. bölümü Röhrborn (1991, 1996), 9. bölümü Aydemir (2013), 9. ve 10. bölümü Barat (2000), 10. bölümü Tezcan (1975) ve Mirsultan (2010) tarafından çalışılmıştır. Bu çalışmada öncelikle adı geçen neşirlerden hareketle bütünleşik bir metin oluşturulmuş; sonra da Xuanzang Biyografisi’nde yer alan fiiller incelenerek veriler oluşum şekillerine göre türemiş fiiller ve birleşik fiiller kategorileri altında sınıflandırılmıştır. Sınıflandırılan veriler analiz edilerek, Eski Uygur Türkçesinde görülen fiil yapım eklerinin eserdeki kullanım sıklıkları üzerinde tespitlerde bulunulmuştur. Böylelikle özelde Xuanzang Biyografisi’nin genelde ise Eski Uygur Türkçesi döneminin fiil yapımı yönünden zenginliği gösterilmeye çalışılmıştır.
Keywords : Eski Uygur Türkçesi, Xuanzang Biyografisi, Fiil Yapımı

ORIGINAL ARTICLE URL