Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi

Authors : Sermin Asıl

Pages : 1418-1448

Doi:10.32709/akusosbil.1675072

View : 115 | Download : 154

Publication Date : 2025-12-22

Article Type : Research Paper

Abstract :Yapay zekâ destekli gözetim, izlemeyle sınırlı kalmayıp bireylerin davranışlarını tahmin eden, sınıflandıran ve yönlendiren yeni bir denetim mekanizması oluşturmuştur. Bu sistemler, gözetimi teknik bir araçtan çok öznelliği yeniden kuran, kararları şekillendiren ve toplumsal rolleri belirleyen müdahale biçimine dönüştürmüştür. Yapay zekâ veriye dayalı öğrenme, öngörü ve karar mekanizmaları aracılığıyla insan davranışını hem kavramlaştıran hem de biçimlendiren bir işlev üstlenmektedir. Gözetim ise bireylerin izlenmesinin ötesinde sınıflandırma, karşılaştırma ve kontrol altına alma eylemidir. Bu dönüşüm gözetimin etik, toplumsal ve politik boyutlarının yeniden ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, yapay zekâ destekli gözetimle ilgili literatürdeki yönelimleri incelemeyi amaçlamaktadır. 2021–2025 yılları arasında Web of Science veri tabanında yayımlanmış 2340 yayın bibliyometrik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Veriler, VOSviewer ve Biblioshiny (R-Stüdyo) programları kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, literatürde teknik disiplinlerin baskın olduğunu, özellikle “machine learning”, “privacy” ve “ethics” gibi kavramların öne çıktığını, ABD, Çin ve İngiltere gibi ülkelerde merkezileştiğini ve yazarlar arası iş birliğinin belirli kümelerde yoğunlaştığını göstermektedir. Bibliyometrik bulgular çalışmaların yalnızca teknoloji eksenli değil, aynı zamanda mahremiyet, etik ve normatif düzenlemeler gibi alanlarda da derinleştiğini göstermektedir. Bireyler yalnızca izlenen nesneler değil, aynı zamanda algoritmik karar süreçlerine maruz kalan özneler olarak konumlandırmaktadır. Bu bağlamda çalışma, disiplinler arası etkileşimi teşvik ederken, yapay zekâ çağında toplumsal denetimin yeni biçimlerine dair eleştirel bir farkındalık oluşturmayı hedeflemektedir.
Keywords : Yapay zekâ, gözetim, algoritmik gözetim, gözetim toplumu, bibliyometrik analiz

ORIGINAL ARTICLE URL