Osmanlı Ulemâsının Mesleğe Girişlerinde Kullanılan Mülâzemet Yolları (XVIII. Yüzyıl İkinci Yarısı)

Authors : Ferit Arı

Pages : 14-26

Doi:10.52003/etutdergisi.1819533

View : 66 | Download : 52

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Mülâzemet sistemi, Osmanlı ilmiye teşkilatında meslek adaylarının belirlenmesi ve istihdam sürecinin düzenlenmesi amacıyla uygulanan temel bir uygulamaydı. İlmiye sınıfına girişin kurumsal kapısı niteliğini taşıyan mülâzemet, meslek adaylarının belirlenmesi ve vazifeye başlayıncaya kadarki süreci ifade etmektedir. Buna göre medrese eğitimini tamamlayan talebe, göreve başlamadan evvel muîd sıfatıyla bir müderrisin hizmetinde bulunduktan sonra hocasına tanınan mülâzım kadrolarından birisini kullanarak mülâzım olurdu. Ulemâ ve mansıb sayılarının artmasıyla kuruluş yıllarında zaruri bir uygulama olarak ortaya çıkan mülâzemet usulü XIX. asrın ortalarına kadar çok az değişikliklere uğrayarak devam etmiştir. Bu yöntem sayesinde Osmanlı Devleti hem ilmiye mesleğine girecek adayları ve görev yapacakları münhal kadroları bir dengede tutmayı amaçlamış hem de ulemânın usta-çırak ilişkisi içerisinde yetişmesine katkı sağlamıştır. Rumeli kazaskerleri tarafından yönetilen mülâzemet sürecinde XVIII. yüzyılın ikinci yarısında mülâzımların hangi yollardan sisteme dâhil edildikleri bu çalışmanın odak noktasını oluşturmuştur. Devlet, mülâzım verme salahiyetine sahip hocaların konumlarına göre muîdlerin hangi yollarla mülâzım olacaklarını belirli bir düzene bağlamıştı. Bu çerçevede, mülâzım olma yolları ile bu yöntemlerin kullanım sıklığı incelenerek söz konusu dönemde nasıl bir durumun olduğuyla ilgili genel bir tablo ortaya konulacaktır.
Keywords : İlmiye Sınıfı, Osmanlı Bürokrasisi, Mülâzemet Sistemi, XVIII. yüzyıl

ORIGINAL ARTICLE URL