15 Temmuz Darbe Girişiminin Akademisyenlerin Dini Grup Algılamaları Üzerine Etkisi

Authors : Hasan Toman, Gültekin Eroğlu

Pages : 285-302

Doi:10.58568/firatilahiyat.1735050

View : 122 | Download : 137

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Türkiye’de 15 Temmuz 2016 yılında Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) marifetiyle Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki bir grup askerin fiilen bir darbeyi gerçekleştirmeye çalışması Türk halkının birçok açıdan ciddi sorunlarla yüz yüze gelmesine neden olmuştur. Ankara, İstanbul başta olmak üzere stratejik öneme sahip şehirlerde fiziki çatışmaların olmasına ve neticesinde birçok vatandaşın şehit edilmesine ve gazi olmasına neden olan bu olay Türkiye’de mevcut geleneksel birçok anlayışın değişimi üzerinde hissedilir bir etki bırakmıştır. Her ne kadar kimi dini gruplar bu darbe girişimine karşı birlik olup Türk devletinin yanında saf almış ve hatta üyelerinden kimilerini şehit vermiştir. Bu darbe girişiminin genel anlamda Türk halkının dini gruplara karşı mevcut algılarında farklı seviyelerde değişimlere neden olduğu düşüncesiyle bir araştırma yapılması önemli görünmekteydi. Bundan dolayı, darbe girişimi sonrası dini gruplara yönelik algıların ve/veya yaklaşımların hangi yönde seyrettiğini anlamak adına nitel bir çalışma yapılmıştır. Bu bağlamda, dini grupların dış istihbaratlar tarafından kullanıldığı, dini grupların amaçları dışında faaliyetlerde bulunduğu, dini grupların siyasi çevrelerle olan ilişkisinin sorunlu olduğu, dini gruplara dair oluşan olumsuz algılardan dolayı seküler anlayışın yaygınlaştığı gibi hususlarda farklı seviyelerde algısal değişimlerin oluştuğu varsayımıyla darbe girişiminin neden olduğu değişimler çalışma kapsamında incelenmiştir. Nitel bir çalışma yönteminin kullanıldığı bu çalışma kapsamında çalışma evreni olarak İnönü Üniversitesinde görev yapan akademisyenler seçilmiştir. 10 sorudan oluşan bir mülakat formu hazırlanmıştır. Hazırlanan sorular 42 gönüllü katılımcıya yöneltilmiş ve darbe girişiminin dini-grup birey ve dini grup- toplum, dini grup-siyaset ilişkilerini ilgilendiren hususlarda dini gruplara karşı algılarında bir değişim olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Elde edilen verilerden hareketle, katılımcıların görüşleri temalaştırılarak gerekli değerlendirmeler yapılmıştır. Yapılan değerlendirmeler neticesinde darbe girişiminin katılımcıların, farklı düzeylerde de olsa, genel anlamda dini gruplara dair algılarında değişimlerin olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Katılımcıların dini grup algılarının darbe öncesi ve sonrası hangi yönde değiştiğinin incelendiği bu çalışmada, katılımcıların dini grup algılarının genel olarak dini grupların aleyhine değiştiği görülmektedir. Buna göre, dini gruplar ben merkezli, ötekileştirici, devlet ve toplumsal bütünlük açısında bir tehdit olarak görülmektedir. Bundan dolayı, bireysel ve toplumsal boyutta dini gruplara yaklaşımlar daha mesafeli, daha temkinli olmayı gerektirmiştir. Özellikle, kimi katılımcılar tarafından devlet yönetimini ele geçirmeye çalışan FETÖ’nün dış kaynaklı bir yapılanma olarak nitelendirilmesi, diğer dini grupların da benzer bir potansiyele sahip olma olasılığını güçlendirmiştir. Dini gruplarla ilgili olumsuz yargıların oluşmasını tetikleyen darbe girişimi genel anlamda diğer dini gruplara karşı da belli bir düzeyde güvensizliğin oluşmasına neden olmuş ve bundan dolayı, dini grup üyelerinin aidiyet duydukları dini gruplardan kopmalarına ve/veya potansiyel dini grup sempatizanların dini gruplardan uzak durmalarına neden olduğu katılımcılar tarafından dile getirilmiştir. Buna ilaveten, katılımcılara göre dini grupların taraftar kazanımlarında sorunlar oluşmuş, dini grupların taraftar edinim yöntemlerinde farklı yönelimler ortaya çıkmıştır. Bireyin suistimal edilen dini duyguları toplumsal dindarlığı olumsuz yönde etkilemiş ve bundan kaynaklı olarak, dini olgularla ilişkili meselelerde toplumsal bir ayrışma, sekülerleşme, bireysel dindarlık hız kazanmıştır. Darbe girişimin ortaya çıkardığı bir başka sonuç ise dini gruplar ve siyasi kurumlar arasındaki sorunsal ilişkidir. Katılımcılar bu durumu dini ve siyasi kurumların ilişkisini bir çıkar ilişkisi şeklinde değerlendirmekte ve bu konuda ortaya çıkan tehlikeye işaret etmektedirler. Bu bağlamda, devleti yönetmeye talip siyasi kurumların belirlenen yasalar çerçevesinde tüm dini gruplara eşit mesafede olması gerektiği görüşünü dile getirmekte ve devletin bekasını tehlikeye atacak bir çıkar ilişkisinin tehlikesine işaret etmektedirler. Katılımcıların görüşleri genel anlamda dini gruplar aleyhine bir durumu özetlese de, bahsi geçen darbe girişiminin ileride oluşabilecek daha büyük bir sorunun engellenmesinde toplum lehine bir sonucu da ortaya koyduğu görüşü not edilmesi gereken bir bulgu olmuştur.
Keywords : Din sosyolojisi, 15 Temmuz, Dini gruplar, Algı, Akademisyen

ORIGINAL ARTICLE URL