İNSAN VE ÖTESİ: POSTHÜMANİST DÜŞÜNCEDE İLİŞKİSEL ÖZNELLİK VE DOLANIK ONTOLOJİLER

Authors : Kerim Can Yazgünoğlu

Pages : 241-262

Doi:10.53844/flsf.1728458

View : 173 | Download : 188

Publication Date : 2025-09-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Hem eleştirel bir söylem hem de kuramsal bir paradigma olarak posthümanizm, Kartezyen düalizmin ve modern Aydınlanma düşüncesinin inşa ettiği ideal, eril insan öznesini yapısöküme uğratır. Feminist eleştirinin açtığı yoldan ilerleyen posthümanist düşünce, liberal hümanizmin dayandığı doğa/kültür, insan/hayvan, özne/nesne, bios/zoe ve akıl/beden gibi ikiliklerin hiper-ayrımını sorgular ve her sistemin merkezinde kendini gören liberal hümanizmin eril öznesini yeniden kurgular. Posthümanist düşüncede özne ile nesne, insan ile hayvan arasındaki ontik ve sembolik bağlantılar onto-epistemolojik bir düzlemde ele alınır. Bu bağlamda feminist ve posthümanist tartışmalardan yararlanan bu çalışmanın amacı, Descartes’ın Kartezyen öznesini ve Kant’ın transandantal öznesini reddederek öznenin ekolojik, jeolojik, teknolojik ve yaşamsal bağlantılarda ilişkisel bir varoluşu olduğunu savunmaktır. Dolayısıyla bu yazı, öznenin hem insan hem de insan-olmayan varlıklarla bedenlenmiş, iliştirilmiş ve dolanık olduğu bir posthüman öznellik anlayışını ileri sürer. İnsan ve insan-olmayan öznelerin dolanık bedenleri eril, türcü ve insanmerkezci öznenin ötesinde insan ile insan-olmayanlar (hayvanlar, nesneler, teknolojiler, ekolojiler, bitkiler) arasındaki ontik akrabalıkların kurduğu Jean-Luc Nancy’e atıfla “çokluk ontolojisini” gösterir. Farklılıklara ve başkalığa dayalı çokluk ontolojisinde insan tözsel olarak daima insan-olmayanlara bağlı ve bağımlıdır; “zoe/jeo/tekno” öbekleşmesinin ilişkisel bir parçasıdır. Bu çalışma, öncelikle posthümanizmin bir değerlendirmesiyle başlayıp daha sonra posthümanizmin post-antroposantrik ve post-düalist yanlarına odaklanır, böylelikle de öznelliğin yeniden formülasyonunu ele alır.
Keywords : posthümanizm, öznellik, çokluk ontolojisi, antropos, ilişkisellik, dolanıklık

ORIGINAL ARTICLE URL