LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI
Authors : Mehmet Şirin Çağmar
Pages : 107-125
Doi:10.53844/flsf.1777950
View : 86 | Download : 120
Publication Date : 2025-12-20
Article Type : Research Paper
Abstract :Toplum Sözleşmesi kuramcıları tarihsel süreci doğa durumu ile başlatırlar. Doğa durumu her şeyden önce doğal hukukun hüküm sürdüğü ve bütün insanların özgür bir şekilde yaşadığı bir döneme karşılık gelmektedir. Locke bu dönemi insanların kendi akıllarını esas alarak hem dönemin kendi içerisinde işlerlik kazanması hem de barış ve huzur içerisinde yaşama imkanını yakalaması şeklinde tasavvur etmektedir. Bunun sebebi, her bir kimsenin kendi öz çıkarını gözetebilmesi için karşılıklılıktan dolayı ötekinin çıkarını da gözetmek zorunda olmasından kaynaklanır. Bununla birlikte doğa durumunun bu sağın tasavvuruna karşın toplum sözleşmesine geçilmesi için gerekçeler de vardır. Doğa yasası insanın aynı zamanda duygusal bir varlık olması nedeniyle her ne kadar eş zamanlı olarak akılsal da olsa ötekiyle olan ilişkisini sağlıklı bir biçimde sürdürmesi adına yetersiz kalmaktadır. Locke bu geçişi insanın duygusal bir varlık olmasına bağlamakta ve sözleşmeyle birlikte hali hazırda hem iyi ve kötü yanları olan insanın iyi yanlarının açığa çıkma olasılığını artırmakta olduğu gibi aynı zamanda suçlunun cezalandırılmasında orantıyı koruma amacına da dayandırmaktadır. Adaletin tesisi ve dolayısıyla aklın işlerliği adına toplum sözleşmesi halinde de doğasında her zaman öz çıkarını koruyan ve bu nedenle haksızlık yapmaya yatkın olan insanın sağın hareket edebilmesiyse son tahlilde direnme hakkı olarak ifade ettiğimiz ilkeyle korunma altına alınır. İnsan hem duygusal hem akılsal olarak kendisini öncelemeye yatkın olduğu içindir ki yönetimlerin olası hatalı tutumları vatandaşların direnme hakkıyla denetlenmeyi gereksinir. Bu bağlamda çalışma proaktif bir tutumla adaletin tesisi adına direnme hakkının yasa yapımı ve uygulanması doğası gereği –tümevarım/tümdengelim akıl yürütmelerinin tam örtüşememe zorunluluğu- her daim ilgili tekil duruma ilişkin olarak temkinli olmayı gerektirdiğini ileri sürecektir.Keywords : Doğa Durumu, Eşitlik, Özgürlük, Akıl, Direnme Hakkı
ORIGINAL ARTICLE URL