TIRSÎ DİVANI'NDA KAŞMERİN KULLANIMINA DAİR
Authors : Hilal Nayir Ekinci
Pages : 1201-1211
Doi:10.55666/folklor.1794856
View : 94 | Download : 119
Publication Date : 2025-12-26
Article Type : Research Paper
Abstract :İbrahim Tırsî, 17. yüzyılın sonları ve 18. yüzyılın başlarında yaşamış, klasik Türk şiirinin yenilikçi isimleri arasında değerlendirilebilecek bir şairdir. Şair, Kubûrî-zâde Hevâyî’nin izinden giderek, hezel tarzında kaleme aldığı özgün şiirleriyle dikkat çekmektedir. Hezel tarzı, mizahi, alaycı ve eleştirel bir üslubu esas alan bir şiir anlayışını temsil eder. Tırsî, bu üslubu divanında ustalıkla kullanmıştır. Divanda önem arz eden özelliklerden biri, onun hayatın içinden gelen olayları, günlük konuşma diliyle birlikte kaba, müstehcen ve halk arasında yaygın olan ifadelerle ustaca işlemesidir. Tüm bunlar, Tırsî’nin şiirlerini sadece edebî bir metin olmanın ötesine taşıyarak dönemin sosyal ve kültürel yapısına ışık tutan birer belge hâline getirir. Ayrıca, şairin mizahi yaklaşımı Osmanlı toplumunda sıradan insanların yaşamına dair detayları da başarılı bir şekilde gözler önüne sermesi açısından önemlidir. Tırsî’nin divanı, özellikle dönemin eğlence kültürüne dair kayda değer bilgiler sunar. Şair, eğlenceli unsurları eserlerine yansıtırken yerel ifadelere sıklıkla yer vermiştir. Bu bağlamda kaşmer kelimesi, Tırsî’nin divanında öne çıkmaktadır. Kaşmer, soytarı anlamında kullanılan bir kelimedir. Şair hem kendisini hem de başkalarını yermek, alaya almak için yer yer bu kelimeye başvurmuştur. Divanda kelimenin sık tekrarlanması onun bir mizah motifi olarak görülmesine sebep olur. Tırsî, kelimeyi farklı bağlamlarda yeniden kullanarak hezlin keskinliğini arttırır. Şair, çoğunlukla eleştirel bir üslup benimseyerek kişileri kaşmer üzerinden küçümser. Çalışmada İbrahim Tırsî’nin divanında kaşmer kelimesinin kullanımının kültürel ve edebî bağlamları irdelenmiştir. Divan taranarak kaşmer kelimesinin geçtiği örnekler tespit edilmiş ve şairin kelimeyi hangi bağlam ve anlamlarda kullandığı belirlenmiştir. Kelimenin Tırsî’nin eleştirel, mizahi ve alaycı anlatım tarzının bir parçası olup olmadığı değerlendirilmiş, farklı anlamları ve kullanımlarının çeşitliliği üzerinde durulmuştur. İnceleme sonucunda kaşmerin, Tırsî’nin şiirlerinde mizahi ve eleştirel söylemin bir unsuru olduğu, ağırlıklı biçimde yergi ve alay işleviyle kullanıldığı, sınırlı sayıda örnekte ise dönemin eğlence kültürüne ve icra ortamlarına gönderme yaptığı görülmüştür. Elde edilen bulgular, Tırsî’nin divanında kaşmer kelimesinin sadece basit bir alay ifadesi olmadığını, aynı zamanda dönemin sosyal yapısını ve eğlence anlayışını yansıtan bir sembol olduğunu açık biçimde göstermektedir. Tırsî’nin divanında kaşmer kelimesine sıklıkla yer vermesi ve kelimenin kullanımındaki farklılıklar dönemin yergi anlayışı, halk kültürü ve mizah algısına dair ipuçları sunmaktadır.Keywords : Tırsî, divan, kaşmer, eğlence, yergi
ORIGINAL ARTICLE URL