XX. Yüzyılda Osmanlıda Üretilmiş İlm-i Hayvânât-ı Tıbbiye ve Zirâîye ile Kimyâ-yı Uzvî İsimli Fen Bilimleri Eserlerinin Tanıtılması

Authors : Nazıme Özgür Tamdoğan
Pages : 99-123
Doi:10.16947/fsmia.1843806
View : 182 | Download : 151
Publication Date : 2025-12-18
Article Type : Research Paper
Abstract :Osmanlıda bilimde modernleşme süreci ve bilginin dolaşımının izleri yoğunlukla XIX. yüzyıldan XX. yüzyıla uzanan süreçte görülmektedir. Özellikle bu yüzyıllar arasında yaşanan zorlu siyasi ve askeri etkenlere rağmen Batı bilimini edinme çabaları ve ilmî geleneklerin birleştirilme arayışları, modernleşme sürecinin Osmanlı Devleti tarafından ne kadar sahiplenildiğinin en önemli göstergelerindendir. Tanzimat sonrası dönemde bilhassa yüksek öğretim müesseselerinde yürütülen akademik faaliyetlerin etkisiyle Batı’dan tercüme edilen bilgilerin yanı sıra, yerli telif eserlerinin yazımı da artmıştır. Bu dönemde Ord. Prof. Dr. İsmail Hakkı Çelebi (1873-1939) ve Kimyâger Dr. Ali Rıza Bey (1867-1904), Osmanlı’ya XIX. yüzyılın sonlarında giren fen bilimleri alanlarından Tıbbî Zooloji ve Ziraat ile Organik Kimya alanlarındaki eserleriyle bu bilimlerin yayılmasının öncülerinden olmuşlardır. Bu makalede İsmail Hakkı Çelebi’ nin İlm-i Hayvânât-ı Tıbbiye ve Zirâîye ve Kimyâger Dr. Ali Rıza Bey’in Kimyâ-yı Uzvî adlı kitaplarının çeviri yazılarıyla, ihdas ettikleri diğer çalışmaları hakkında da bilgi verilerek Osmanlı bilimine katkıları açıklanacaktır. Ek olarak, bu iki münevver doktorun Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne uzanan bilimsel katkılarına dair malûmât verilecektir. Çalışmanın amacı, Osmanlı Devleti’nin son yüzyılında yetişmiş İsmail Hakkı Çelebi ve Ali Rıza Bey’in tercüme-i hâlleri ve kaleme aldıkları fennî eserler üzerinden ilmî katkılarına ve Osmanlı Devleti’nde XX. yüzyılda fen bilimlerinin durumuna dair bir kesit ortaya koymaktır.
Keywords : İlm-i Hayvânâtı Tıbbiye ve Zirâîye, Kimya-yı Uzvî, Ord. Prof. Dr. İsmail Hakkı (Çelebi), Kimyâger Dr. Ali Rıza Bey, Osmanlı’da XX. yüzyılda fen bilimleri

ORIGINAL ARTICLE URL