KIRGIZLARDA POPÜLERLİĞİNİ YİTİRMİŞ GELENEKSEL BİNCİLİK SPORLARI İLE TÜRKİYE'DEKİ VARYANTLARI

Authors : Mehmet TÜRKMEN, Harun ÖZMADEN

Pages : 43-66

View : 62 | Download : 6

Publication Date : 2000-04-14

Article Type : Research Paper

Abstract :Tarihte en eski Türk kavmi olarak bilinen Kırgızlar, diğer Türk kavimleri gibi tarih boyunca atla birlikte zikredilmişlerdir. Sosyal, siyasi, ekonomik, dini, askeri yapı ve yaşayışlarında at baş rolü oynamıştır. Sanat, edebiyat, adet ve geleneklerinin teşekkülünde mühim bir yer tutan at; Kırgız spor geleneğinin belirlenmesinde de en büyük potansiyel varlık olmuştur. Atın tarihi ve kültürel bütünlük içindeki bu ehemniyeti, çok sayıda binicilik sporlarının ortaya çıkmasına vesile olmuştur. Bozkır hayat tarzına göre ortaya çıkan, şekillenen, gelişen ve sergilenen bu sporlar; atın tarihi rolünü yitirmesi, sosyal, ekonomik ve siyasi şartların değişmesiyle birlikte bir çoğu ortadan kalkmış ve popülerliğini yitirmiştir. Geçmişten günümüze eski Türk bozkır kültürünün oluştuğu ve geliştiği coğrafyalarda yaşayan, göçeri ve yerleşim yerlerini, iktisadi ve sosyal hayat sahalarını buna göre tayin eden Kırgızlar; aynı zamanda Türk ulusunun karakteristik özelliklerini de en fazla muhafaza eden kavim durumundadırlar. Bunların yanı sıra söz konusu sporların kökenine inmede, teorik ve pratik açıdan incelenmesinde, unutulmuş ve unutulmaya yüz tutmuşları gün ışığına çıkarmada, bilinmeyen yönleri ve orijinal adlarıyla doğru yansıtma da Kırgızlar; Büyük Asya Türk halkları içerisinde en potansiyel bilgi ve birikimlere sahiptirler. Bu çerçevede bakıldığında Kız Oynak, Kız Börü, Seyis Sunuş, Cılanaç Çarpışuu ve Öpkü Çarpışuu sporlarının günümüzde yapılmadığı; Sayış, At Toppi Oyondo, Çevken ve Aykır Çabış sporlarının yakın tarihe kadar az da olsa sembolik olarak yapıldıkları; At Çaap Cooluktu Almay, At Sekirtmey, At Üstündü Oynoo, At Minip Kubalaşuu, Tay Carış, Kunan Çabuğ, Sürükleme, Cırga Tartuu ve Ukuruk Salmay sporlarının yoğun olmamakla birlikte hala Kırgızlar arasında yapıldıkları görülmektedir. Geçmişte yoğun olarak yapılmış, günümüzde yapılmayan,  az yapılan ve yapılsa da eski popüleritesini yitirmiş olan, bu 18 adet Kırgız geleneksel binicilik sporlarından bazılarının  Selçuklu, Osmanlı ve Türkiye de varyantlarına rastlanılmış, bazılarına ise rastlanılamamıştır.
Keywords : Kırgız Kültürü, Kırgız Binicilik Tarihi, Kırgız Sporları

ORIGINAL ARTICLE URL