Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım

Authors : Ali İhsan Boyacı, Gulsen Akman, Çağın Karabıçak
Pages : 2013-2028
Doi:10.17341/gazimmfd.1563324
View : 74 | Download : 57
Publication Date : 2025-08-21
Article Type : Research Paper
Abstract :Günümüzde artan çevresel bilinç ve sürdürülebilirlik talepleri doğrultusunda, eko-inovasyon (Eİ), üretim firmaları için hem rekabet avantajı sağlayan hem de uzun vadeli başarıyı destekleyen kritik bir unsur haline gelmiştir. Firmaların Eİ yetenekleri, organizasyonel kültürden stratejik yönelimlere kadar çeşitli içsel faktörlerin etkisi altında gelişmekte ve şekillenmektedir. Bu bağlamda bu çalışmada üretim firmaların Eİ yeteneklerini etkileyen içsel faktörlerin belirlenmesi ve bu faktörler arasındaki karmaşık nedensellik ilişkilerinin detaylı bir şekilde analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla öncelikle sistematik bir literatür taraması ve uzmanlarla yapılan görüşmeler sonucunda Eİ yeteneğini etkileyen toplamda 12 faktör tanımlanmıştır. Çalışmada faktörler arasındaki ilişkilerin araştırılması amacıyla Regresyon analizi ve DEMATEL yönteminin entegre edildiği yenilikçi bir yaklaşım kullanılmıştır. Bu yaklaşım özellikle yüksek sayıda faktör içeren çalışmalarda uzmanların değerlendirme yükünü önemli ölçüde azaltmakta ve uzman görüşlerinin birleştirilerek faktörlerin birbirleri üzerindeki doğrudan etkilerinin belirlenmesinde etkili bir çözüm sunmaktadır. Analizler sonucunda sırasıyla stratejik yönetim yeteneği, teknolojik yenilik yeteneği ve Ar-Ge yeteneği diğer faktörler üzerinde itici gücü olan en kritik faktörler olarak elde edilmiştir. Ek olarak örgütsel yönetim yeteneği, öğrenme yeteneği ve proses/üretim yeteneği faktörlerinin de çekirdek faktörler arasında olduğu anlaşılmaktadır. Bu çalışmadan elde edilen bulgular, üretim firmalarının Eİ süreçlerini iyileştirmek ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için uygulanabilir stratejilerin geliştirilmesinde kapsamlı bir rehber niteliği taşımaktadır.
Keywords : Eko-inovasyon yeteneği, Sürdürülebilirlik, Regresyon analizi, DEMATEL, Kuadrant analizi

ORIGINAL ARTICLE URL