Gaziantep Yöresi Atasözleri ve Deyimlerinden Hareketle Derleme Sözlüğü’ne Bazı Eklemeler

Authors : Muhammed Çitgez

Pages : 1225-1246

Doi:10.21547/jss.1425647

View : 118 | Download : 189

Publication Date : 2025-07-18

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsanların duygu ve düşüncelerini doğal bir biçimde yansıttıkları en yetkin halk kültürü ürünleri, atasözleri ve deyimlerdir. Kimi zaman birkaç kelimeyle, kimi zaman bir cümleyle, diyaloglarla, uyaklı ifadelerle küçük bir sözcük dağarcığına geniş bir mana sığdırılabilir. Atasözleri ve deyimler, bir toplumun bilinçaltındaki duygu ve düşüncelerinin birer anlık dışavurumudur. Atasözleri, genellikle toplumun deneyim ve bilgelikleriyle oluşmuş, özlü ve öğretici sözlerdir. Bu sözler, kuşaktan kuşağa aktarılarak yaygın bir biçimde kullanılmış ve genellikle bir toplumun kültürel mirasının bir parçasını oluşturmuştur. Türk kültürünün en zengin mahsullerinden olan atasözü ve deyimler üzerine birçok çalışma yapılmıştır. Özellikle Ömer Asım Aksoy’un Gaziantep yöresinden derlediği atasözü ve deyimler, bu hazinemize büyük katkılar sağlamıştır. Derleme sözlüğü, bir dilde kullanılan kelimelerin, ifadelerin ve deyimlerin geniş bir koleksiyonunu içeren, genellikle alfabeye göre düzenlenmiş bir kaynaktır. Bu tür sözlükler, genellikle bir dilin geniş yelpazesini kapsamak üzere tasarlanmıştır ve genel dilbilgisi kuralları, kelime kökenleri, anlamlar, örnek cümleler ve benzeri bilgiler içerebilir. Derleme sözlükleri, bir dilin kullanımını anlamak ve zenginleştirmek için kaynak olarak kullanılır. Türk Dili’nin en önemli kaynak eserlerinden birisi olan “Derleme Sözlüğü”, Anadolu’nun farklı yörelerinden kelimeleri içerisinde barındırmaktadır. Derleme Sözlüğü’nün geliştirilmesi gayesinde taramış olduğumuz atasözü ve deyimlerimizde geçen fakat Derleme Sözlüğü’nde yer almayan kelimelere ve bunların anlamlarına değinmeye çalışacağız. Bu çalışmayla, Gaziantep –ve Kilis- yöresinin söz varlığından örnekleri kaynaklarımıza geçirmekle beraber, atasözü ve deyimlerimizle Derleme Sözlüğümüzü zenginleştirecek; bu yöre üzerine yapılacak ağız çalışmalarına da kaynaklık etmiş olacağız.
Keywords : Gaziantep Ağzı, Ağız Çalışmaları, Atasözleri ve Deyimler, Derleme Sözlüğü

ORIGINAL ARTICLE URL