Hasan ez-Zîbârî’nin Hâşiyetü’l-Hâşiye Ala’l-Fevâidi’z-Ziyâiyye Fî Şerhi’l-Kâfiye İsimli Şerhinde Takip Ettiği Metod

Authors : Feridun Yildirim

Pages : 478-503

View : 32 | Download : 921

Publication Date : 2025-09-24

Article Type : Other Papers

Abstract :Bu makale, elde ettiğimiz el yazması nüshaların tarihinden anlaşıldığına göre 16. yüzyılın son çeyreği ile 17. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan Hasan b. Muhammed ez-Zîbârî’nin telif etmiş olduğu Hâşiyetü\\\'l-Hâşiye ala\\\'l-Fevâ\\\'idi’z-Ziyâiyye fî Şerhi\\\'l-Kâfiye adlı eserinin hâşiyetü’l-hâşiye bağlamındaki metodunu değerlendirmektedir. Bu eser hâşiyetü’l-hâşiye olduğundan çalışmamızda sırasıyla hem metin, şerh ve hâşiye hem de bunların müellifleri hakkında kısaca bilgi verilmiş ve müellifimiz Hasan ez-Zîbârî ve eserleri hakkında da bilgi sunulmuştur. Ayrıca makalemiz, Ebû İshâk İsâmüddîn İbrâhîm b. Muhammed b. Arabşâh el-İsferâyînî (ö. 945/1538)’nin Fevâ\\\'idi’z-Ziyâiyye üzerine yazmış olduğu Hâşiyetü’l-ʿİsâm ʿale’l-Câmî üzerine Hasan ez-Zîbârî’nin Hâşiyetü\\\'l-Hâşiye ale\\\'l-Fevâ\\\'idi’z-Ziyâiyye fî Şerhi\\\'l-Kâfiye adıyla telif ettiği eserini değerlendirmektedir. Hasan ez-Zîbârî’nin hâşiyetü’l-hâşiye’sindeki hâşiye metodu ve yöntemi örneklerle değerlendirilmiştir. Hasan ez-Zîbârî, Hakkâri ile Erbil arasında bulunan Zîbâr bölgesinde yaşamıştır. Hâşiyetü’l-Hâşiye alâ’l-Fevâidi’z-Ziyâîyye, Hâşiye alâ Şerhi Risâleti\\\'l-İstiâre li\\\'l-\\\'İsâm ve Kıssatü Yunus a.s. ve Eshabi’l-Kehf gibi eserler telif eden Hasan ez-Zîbârî eserlerinden anlaşıldığı üzere nahiv, mantık ve tefsir alanlarında önemli eserler yazan bir âlimdir. Bu çalışma, elde edilen el yazması nüshaların tarihsel analizine dayanarak, 16. yüzyılın son çeyreği ile 17. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan Hasan b. Muhammed ez-Zîbârî\\\'nin Hâşiyetü\\\'l-Hâşiye ala\\\'l-Fevâ\\\'idi’z-Ziyâiyye fî Şerhi\\\'l-Kâfiye adlı eserinin hâşiyetü’l-hâşiye geleneği içindeki metodolojik yaklaşımını incelemektedir. Eserin hâşiyetü’l-hâşiye niteliği taşıması nedeniyle, inceleme kapsamında sırasıyla metin, şerh ve hâşiye eserleri ile müellifleri hakkında özet bilgiler sunulmuş, ayrıca müellif Hasan ez-Zîbârî\\\'nin biyografisi ve diğer eserleri hakkında da bilgiler verilmiştir. Çalışma, Ebû İshâk İsâmüddîn İbrâhîm b. Muhammed b. Arabşâh el-İsferâyînî\\\'nin (ö. 945/1538) Fevâ\\\'idü’z-Ziyâiyye üzerine kaleme aldığı Hâşiyetü’l-ʿİsâm ʿale’l-Câmî eserine Hasan ez-Zîbârî\\\'nin Hâşiyetü\\\'l-Hâşiye ale\\\'l-Fevâ\\\'idi’z-Ziyâiyye fî Şerhi\\\'l-Kâfiye adıyla yazdığı eserin analizini içermektedir. Hasan ez-Zîbârî\\\'nin hâşiyetü’l-hâşiye eserindeki hâşiye metodolojisi ve yaklaşımı, örnek metin analizleriyle değerlendirilmiştir.
Keywords : Şerh, Hâşiye, Hâşiyetü’l-Hâşiye, Hasan ez-Zîbârî, Arap Grameri.

ORIGINAL ARTICLE URL