Motiflerin Diliyle Aile ve Evlenme Kavramı

Authors : Songül Erdoğan
Pages : 170-186
Doi:10.31592/aeusbed.1822083
View : 21 | Download : 5
Publication Date : 2026-02-28
Article Type : Research Paper
Abstract :İçerisinde anlam taşıyan her metin, sembol, fotoğraf, logo, motif vb. bir gösterge değeri taşır. Bu göstergeler sadece belirli ses, şekil ve renklerin rastgele bir araya gelmesi ile oluşmuş kavramlar değildir. Bu göstergeler aynı zamanda o toplumun maddi ve manevi kültürünün ve o toplumun dünyaya bakış açısının da bir yansımasıdır. Bu yansımanın en somut örnekleri motif sahasında görülür. Türk motif sahasına yansıyan sosyal ve kültürel değerlerden biri de aile ve evlenmedir. Evleneme isteğini doğrudan söyleyemeyen Anadolu insanı bu arzusunu motiflerle dile getirmiştir. Ayrıca evlilik sürecinde yaşanan mutluluk, kızgınlık, dargınlık vb. duygular da motifler aracılığıyla dile getirilmiştir. Bu çalışmada Anadolu sahasında evlenme ve aile kavram alanlarını yansıtan oya, dokuma (halı, kilim) motiflerine yer verilmiştir. El sanatları alanında yapılan çalışmaların taranması sonucu aile ve evlenme ile ilgili 88 motif adı tespit edilmiştir. Bu motifler ailedeki işlevleri ve aile ile olan bağlantıları doğrultusunda beş başlık altında incelenmiştir. Motiflerin evlenme isteği, çocuk isteği, hamileliği aile halkına duyurma, aileyi kötülüklerden koruma ve motif adlarında yer alma işlevleri olduğu görülmüştür. Aile bireylerinin motif adlarına yansıması noktasında 65 motife rastlanmıştır. Bu motif adlarının 35’i gelin, 7’si kaynana, 10’u görümce, yenge, elti kelimesi etrafında kurulmuştur. Damat kelimesi sadece 2 motif adında geçerken amca, dayı, abi gibi erkek aile bireylerinin motif adlarına yansımadığı görülmüştür. Bir örgü ve dokuma terimi olan bu motiflerin genellikle söz birleştirme yöntemi ile yapıldığı ve bu sözcüklerin çoğunlukla ağızlarda yaşamasına rağmen en büyük ağız sözlüğü olan Derleme Sözlüğü’nde yer almadığı saptanmıştır. Oya ve dokuma terimlerindeki yabancı dilden geçen sözcük sayısının çok az olması da bu sanatların bir Türk sanatı olduğu bilgisini desteklediği görülmüştür. Bazı motiflerin hem oya hem de dokuma sanatında ortak olduğu ve benzer amaçlar için kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu ortaklık Türk kültürünün ortak motif hafızasının çeşitli alanlara yansıtılması bakımından önem taşımaktadır. Bu alanla ilgili doğrudan bu konuyu ele alan bir çalışmanın olmaması sebebiyle hazırlanan bu çalışmanın bu noktada alana katkı sağlayacağı düşünülmüştür.
Keywords : Aile, motif, evlenme, terim, gösterge.

ORIGINAL ARTICLE URL