Muallakât Şiirleri Örneğinde Yapay Zekâ ve İnsan Çevirisi Arasında Bir Karşılaştırma

Authors : Emrullah Tanır

Pages : 513-544

Doi:10.53683/gifad.1638532

View : 123 | Download : 101

Publication Date : 2025-07-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, muallakât şiirlerinin Türkçeye çevirilerinde anlam aktarımı süreçlerini incelemektedir. Çalışmada, yedi muallakât şairine ait birer beyit seçilmiş ve bu beyitlerin insan çevirileri (Yaltkaya, Ceviz vd., Suçin) ile yapay zekâ tabanlı ChatGPT çevirileri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Çeviri değerlendirmesi, anlam doğruluğu, bağlamsal tutarlılık ve edebî unsurların aktarımı gibi ölçütler çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Analizler, insan çevirilerinin bağlama duyarlılık ve kültürel öğelerin korunması açısından güçlü olduğunu, ancak Türkçe akıcılık ve şiirsellik açısından sınırlılıklar barındırdığını ortaya koymaktadır. Öte yandan, ChatGPT çevirileri modern Türkçeye daha akıcı bir biçimde aktarılmış, ancak kaynak metindeki derin anlam katmanlarını ve belâgat unsurlarını yeterince yansıtamamıştır. Bu bulgular, edebî çeviri süreçlerinde insan ve yapay zekâ çevirilerinin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymakta ve iki yöntemin birlikte kullanımının çeviri kalitesini artırabileceğini göstermektedir. Alan yazında, muallakât şiirlerinin yapay zekâ çeviri sistemleriyle karşılaştırmalı analizine yönelik herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu doğrultuda çalışma, hem edebî çeviri süreçlerinde yapay zekânın işlevselliğini değerlendirerek hem de klasik metinlerin çevirisinde insan çevirmenlerin rolünü yeniden ele alarak özgün bir yaklaşım sunmaktadır.
Keywords : Arap Edebiyatı, Muallakât, Şiir Çevirisi, İnsan ve Makine Çevirisi, Anlam Aktarımı, Yapay Zekâ, ChatGPT.

ORIGINAL ARTICLE URL