Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma

Authors : Asiye Nisa Kartal, Hasan Basri Kartal

Pages : 709-725

View : 55 | Download : 49

Publication Date : 2025-05-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Klasik yaklaşımlar içerisinde, en basit haliyle, estetik deneyim, öznenin çevre ve çevredeki maddi unsurlar ile etkileşimi sonucu yaşadığı duyumsamadan türemiş bir olgu olarak tanımlanabilir. Evrimsel estetik, insanın hayatta kalma ve çevresi ile ilişki kurmasında estetik duyarlığının önemli bir faktör olduğunu savlamaktadır. Modern insanın yeryüzündeki serüveniyle neredeyse eş zamanlı başlayan estetik deneyim üzerine yapılan ilk düşünce üretimleri, toplumsal düzlemde ilkel dinlerin oluşumuna zemin sağlamıştır. Çevre ile baş etme ve uyum sağlama adına, alet kullanımı, malzemeyi işleme, beden süslemesi ve yuva yapma edimleri ile insan, estetik deneyimini geliştirmiş, evrimleşmesinin başat üretimi olan maddi kültürü yaratma imkânı bulmuştur. 19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren felsefede ortaya çıkan fenomenolojik yaklaşım, farklı boyutlar kazanarak felsefe dışındaki birçok alanı etkilemiştir. Bireyin deneyimini merkeze alan fenomenoloji, özellikle estetik deneyimin oluşumuna ve şekillenmesine katkıda bulunan, bedenin maddi kültür ve estetik deneyim yaratmadaki rolüne önem vermiştir. Bu sayede, 20. yüzyılın ilk yarısında, biliş ve deneyim kavramları maddi çevre ile birlikte ele alınmaya başlanmıştır. 1970’li yıllardan itibaren ise insanın zihinsel süreçlerinin oluşumunda beden ve çevrenin etkisini merkeze alan ‘art-bilişselci’ (postcognitivism) yaklaşımlar ortaya çıkarmıştır. Bu yaklaşımlardan hareketle, bedenin ve sosyal yapının insanın zihinsel süreçleri üzerindeki etkisi, estetik deneyim ve maddi kültür unsurlarına odaklanılarak incelenmeye başlamıştır. Bu makale, evrimsel estetik temasını maddi kültür kavramı ile birlikte ele alan ilk Türkçe çalışmadır. Makale, estetik duyarlılığın kökenine dair tartışmalardan başlayıp, deneyim ve maddi kültür kavramını bilişsellik ve sosyallik teması ile inceleyen ‘Aktör Ağ Kuramı’ (Actor–network theory) ile sonlanmaktadır. Makaledeki tartışmaya göre, insan, estetik duyarlılık sayesinde, maddi kültür ürünleri inşa ederek bilişsel kapasitesini ve bilişsel esnekliğini arttırmaktadır.
Keywords : Estetik Duyarlılık, Maddi Kültür, Bilişsellik, Aktör-Ağ Kuramı, Homo Aestheticus

ORIGINAL ARTICLE URL