Osmanlı Dönemi’nde Tokat’taki Apostolik Ermenilere Ait Kiliselerin Konumlarının Surp Sdepanos Nakhavga Kilisesi Örneği Eşliğinde İncelenmesi

Authors : Ayça Elalmış, Esra Keskin

Pages : 309-325

Doi:10.32600/huefd.1554907

View : 175 | Download : 176

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalede Osmanlı Dönemi boyunca varlığını sürdürmüş Tokat’taki Surp Sdepanos Nakhavga Kilisesi odağa alınarak Apostolik Ermenilere ait dini yapı ve alanlar için bir referans noktası oluşturulması amaçlanmıştır. İlk olarak, Taş Nerdivan adıyla da anılan bu Ermeni kilisesi ile Osmanlı arşiv belgelerinde Taş Nerdiban ya da Taş Nerdüban olarak karşımıza çıkan mahalle arasında bir ilişkisi olup olmadığı, mahallelerin yeniden inşası kavramından yola çıkılarak çözümlenmeye çalışılmıştır. Ali Akay’ın belirttiği gibi inşa, Michel Foucault\\\'nun söylediği anlamda bir söylemin de inşasıdır ve bu söylem bir epistēmē içinden de gelebilir ya da bunun için eski bir epistēmē yeniden ele alınabilir. Bu bağlamda, Surp Sdepanos Nakhavga Kilisesi’nin konumu değerlendirilirken, Osmanlı Dönemi mahallelerinde grupların oluşumunda belirleyici olanın statü ve sınıf değil, etnik ve dini aidiyetler olduğu kabul edilmiştir. Osmanlı arşivlerindeki gayrimüslim nüfus kayıtlarına bakılarak tespit edilen mahalledeki etnik gruplara ait bilgiler önemli bir yol gösterici olarak kabul edilmiştir. Kilisenin konumu ile ilgili tartışmadan sonra hem bu kilisenin tarihçesi hem de Tokat’taki Ermeni varlığı anlatılırken Apostolik Ermenilerin dini yapılarının ve kutsal alanlarının konumları Osmanlı Dönemi’ne ait özellikle de Ermenice kaynaklardan elde edilen bilgiler kullanılarak ve çözümlemeye gidilmeden verilmiştir. Kiliselerinkonumlarışu şekildedir:Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Gatnağpür Sarkis Kilisesi) Büyük Terbiye Mahallesi’nde, Surp Kevork Kilisesi (Surp Sarkis Kilisesi) muhtemelen Bağarjukh Mahallesi’nde, Surp Minas Kilisesi Haç Dağı’nın eteğinde, Karasun Manug Kilisesi Mahmud Ejib ya da Örtmeli Mahallesi’nde, Surp Yerrortutyun Kilisesi (Tahtidale Surp Sarkis Kilisesi) muhtemelen Tahtakale Mahallesi’nde, Surp Lusavoriç Kilisesi (Barsam Kilisesi) ise şehrin batısında Haç Dağı’ndadır. Sonuç olarak Apostolik Ermenilere ait dini yapıların ve kutsal alanların konumlarıyla birlikte Osmanlı Dönemi’nde Tokat’taki görünümün bir bölümü ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Keywords : Tokat’taki Apostolik Ermenilere ait kiliseler, Surp Sdepanos Nakhavga Kilisesi, Taş Nerdivan Mahallesi

ORIGINAL ARTICLE URL