OECD Ülkelerinin Ekolojik Ayak İzinin Entropi-Topsis Yöntemi ile Analizi

Authors : Mulla Veli Ablay
Pages : 817-835
Doi:10.17218/hititsbd.1644294
View : 111 | Download : 135
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Ekolojik ayak izi, bireylerin, toplulukların ve ülkelerin doğal kaynakları kullanma biçimini ve çevresel etkilerini ölçen önemli bir göstergedir. Bu kavram, ekosistem üzerindeki insan etkisini değerlendirerek sürdürülebilirliğin sağlanmasına yönelik farkındalık oluşturmayı amaçlamaktadır. Ekolojik ayak izinin analizi, tüketilen doğal kaynak miktarını ve bu tüketimin ekosistem üzerindeki etkilerini ortaya koyarak çevresel dengenin korunmasının önemini vurgulamaktadır. Ülkelerin karbon emisyonlarının azaltılması, yenilenebilir enerji kullanımı, sürdürülebilir tarım uygulamaları, biyoçeşitliliğin korunması ve atık yönetimi gibi alanlardaki politika ve tutumları, ekolojik ayak izinin azaltılmasında kritik bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, ekolojik ayak izinin azaltılması, hem doğal kaynakların etkin ve sürdürülebilir kullanımını sağlamak hem de uzun vadede çevresel dengeleri korumak açısından zorunluluk haline gelmiştir. Aynı zamanda, bireylerin tüketim alışkanlıklarına yönelik bilinçli yaklaşımlar benimsemeleri, ekolojik ayak izinin azaltılmasına önemli ölçüde katkı sağlayacaktır. Çalışmada, OECD ülkelerinin ekolojik ayak izi bileşenlerine yönelik ağırlıkları ve performans sıralamaları belirlenmiş; böylece ülkelerin çevresel sürdürülebilirlik düzeyleri değerlendirilerek, ekolojik etkileri karşılaştırmalı biçimde analiz edilmiştir. OECD ülkelerinin ekolojik ayak izi 2010-2022 verileri Global Footprint Network (Küresel Ayak İzi Ağı)ndan derlenmiştir. Çalışmada, ilk olarak kriter ağırlıkları Entropi yöntemi ile belirlenmiş, ardından alternatiflerin performans sıralaması TOPSIS yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda en yüksek kriterin karbon, en düşük kriterin ise yapılaşmış alan olduğu bulunmuştur. Performans sıralamasında ise ilk ülke ABD, son ülke Almanya olarak bulunmuştur. Son bölümde ise kullanılan modelin sağlamlığını test etmek ve farklı kriter ağırlıklarının Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) sonuçları üzerindeki etkisini göstermek amacıyla kapsamlı bir duyarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. Duyarlılık analizi ile her senaryoda en önemli kriterin ağırlık katsayısı %1 azaltılarak 40 farklı senaryo oluşturulmuştur. Elde edilen senaryolar, TOPSIS yöntemi kullanılarak yeniden değerlendirilmiş ve bu doğrultuda ülkelerin performans puanları ile sıralamaları elde edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda, bazı OECD ülkelerinin sıralamalarında küçük değişiklikler gözlemlenmiştir. Bu tür değişimler, ilk sıralamanın geçerliliği ve güvenilirliği açısından önem arz etmektedir. Ayrıca 2010-2022 yılları boyunca Avusturalya, Japonya, Polonya gibi ülkelerin dışında diğer ülkelerin performans sıralamalarında çok fazla değişim olmadığı gözlemlenmiştir. Bu on üç yıl boyunca kriter ağırlıklarında ise karbon ve yapılaşmış alan kriteri dışındaki diğer kriterlerde minör düzeyde bir değişkenlik gözlemlenmiştir.
Keywords : Ekolojik ayak izi, OECD ülkeleri, Entropi, TOPSIS, ÇKKV

ORIGINAL ARTICLE URL