İNSAN HAKLARININ GELİŞİMİNDE VE SINIRLANDIRILMASINDA SİYASÎ İKTİDARIN ROLÜNÜ TÜRK TARİHİNDEKİ ANAYASACILIK HAREKETLERİ VE ANAYASALAR ÜZERİNDEN OKUMAK

Authors : Hayrettin Alparslan Çelik

Pages : 64-91

Doi:10.53881/hiad.1364349

View : 178 | Download : 397

Publication Date : 2024-07-31

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsan hakları, insanlık tarihiyle yaşıt bir gelişim çizgisine sahiptir. Sümer Kralı Urukagina’dan Babil kralı Hammurabi’ye, Hz. Muhammed’den Kral John’a ve günümüze kadar siyasî iktidarı elinde tutanlar, insan haklarının hem gelişiminde hem de sınırlandırılmasında önemli bir rol üstlenmişlerdir. Tarihî süreçte muhtelif dinî, hukukî metinlerle ve örfî uygulamalarla koruma altına alınmış veya sınırlandırılmış olan insan hakları, üstün norm olan anayasaların 18. yüzyılda ortaya çıkmasıyla birlikte farklı bir gelişim sürecine girmiştir. İnsan haklarının Türk tarihindeki gelişimi de yüzyıllar süren bir gelişim çizgisine sahip olmuştur. Türk tarihinde töreyle, şer’î hukuk kaynaklarıyla ve kanunnâmelerle koruma altına alınmış veya sınırlandırılmış olan insan haklarının, anayasal metinlerde kendine yer bulması, 1876 yılında Kânûn-ı Esâsî’nin ilânıyla gerçekleşmiştir. Daha sonra ilân edilen diğer Türk anayasalarında da (1921 Anayasası hariç) insan hakları güvence altına alınmış veya sınırlandırılmıştır. Anayasalarda yer alan insan haklarına yönelik sınırlandırma rejimleri, siyasî iktidarlar eliyle yapılan değişikliklerle birlikte kimi zaman daha demokratik hâle getirilmiş; kimi zaman da bu değişiklikler, insan haklarının sınırlandırılmasına yönelik hükümlerin daha anti-demokratik bir hâl almasına yol açmıştır.
Keywords : İnsan Hakları, Siyasî İktidar, Anayasa, Anayasacılık Hareketi

ORIGINAL ARTICLE URL