XIX. Yüzyıl Caʻferî Fıkıh Usûlünde Kaynak Sorununa Dair Epistemolojik Gelişmeler: Ensârî Ekolünün Delil Anlayışı

Authors : Seracettin Eraydın

Pages : 35-71

View : 68 | Download : 42

Publication Date : 2024-06-30

Article Type : Other Papers

Abstract :Çalışmamız XIX. Yy. Caʻferî fıkıh usûlünde kaynak sorununa dair epistemolojik gelişmeleri, dolayısıyla mezhep fıkıh ve usûlünü yeniden yapılandıran Ensârî Ekolü’nün delil anlayışını konu edinmektedir. Şöyle ki tarihte ve günümüzde önemli bir Müslüman nüfusun amelî mezhebi olan ve halen İran İslam Cumhuriyeti Devleti’nde resmi hukuk düzeyinde yürürlükte olan Caʻferî mezhebinin fıkıh usûlü XIX. Yy. yaşayan Murtazâ al-Ensârî (öl. 1281/1864) tarafından ana karakterine uygun bir tarzda yeniden yapılandırmış ve güçlendirmiştir. Ensârî’nin deliller konusu başta olmak üzere usûl ilmine yönelik ortaya koyduğu sağlam temeller, yine onun merciʻ-i mutlak konumu sayesinde oluşturduğu ilmî havzada yetişen âlimler tarafından genel hatlarıyla benimsenmiş ve yeni düzenleme ve katkılarla tahkim edilerek mezhep usûl anlayışına hâkim kılınmıştır. Neticede İslam hukuku açısından göz ardı edilemez bir olgu olan Caʻferî mezhebinin hâkim usûl anlayışı olan Ensârî ekolünün ilmî çevreler tarafından tanınması ve fıkıh usûlü ilminin esas konusu sayılan deliller hakkındaki yaklaşımlarının bilinmesi önem arz etmektedir. Bu düşünceden hareketle yapılan çalışmamızın neticesinde ekolün kendilerinden önceki birikimden yararlanarak mantık ve felsefe kökenli tahkik yöntemi ve aklî ilkeler temelinde Caʻferî usûlünü metot, kavramlar, teoriler ve meseleler düzeyinde dönüştürdüğü ve ona özgün bir delil anlayışı geliştirdiği, bu minvalde zannî delilleri yeniden temellendirdiği ve usûl-i ameliyyeyi sistemleştirerek fıkha geniş bir alan açtığı ve bütün bunları mezhebin ana karakterine uygun bir tarzda yaptığı kanaatine varılmıştır.
Keywords : Fıkıh, Ca'ferî, Usûl, Ensârî, Ekol, Delil

ORIGINAL ARTICLE URL