İmâm-ı Rabbânî’de Hanefîlik Düşüncesi ve Ebû Hanîfe Savunusu

Authors : İskender Karayiğit, Fetullah Yılmaz

Pages : 84-97

Doi:10.29288/ilted.1558543

View : 319 | Download : 86

Publication Date : 2025-04-30

Article Type : Research Paper

Abstract :İslâm tarihinde daha çok tasavvufi kimliği ile öne çıkan ve tarikat şeyhi olarak tanınan İmâm-ı Rabbânî (ö. 1034/1624), çoğunlukla tasavvufa yoğunlaşsa da yaşadığı dönemde İslâm’ın tahrif edilme çabalarına karşı durmuş, itikadi ve siyasi alanlarda mücadele vermiştir. Bu bağlamda o, yaşadığı topraklarda yöneticilik yapan Ekber Şâh’ın (ö. 1014/1605) Dîn-i İlâhî projesinin başarısız olması için gayret sarf etmiştir. İmâm-ı Rabbânî, tasavvufi ve itikadi alanlardaki önemli çalışmalarının yanında birçok fıkıh ve fıkıh tarihi meselesiyle de ilgilenmiştir. Kendinden önceki mirası devralmış birisi olarak fıkıhla ilgili pek çok konuda söz söyleme gereği duymuştur. Bunlardan birisi de Ebû Hanîfe (ö. 150/767) ve onun mezhebi hakkında yapılan tenkitlerdir. İmâm-ı Rabbânî özellikle Mektûbât adlı eserinde ehl-i re’y ve ehl-i hadîs kavramları etrafında gelişen tartışmalara dahil olmuş ve doğal olarak mensup olduğu Hanefî mezhebi ve onun imamı Ebû Hanîfe’yi farklı bakımlardan birtakım delillerle savunma gayretine girmiştir. O, Hanefî imamlarının salt re’yci diye nitelenmelerine karşı çıkmış, onların hadisleri kabul ettiklerini, bunun yanı sıra hüküm istinbatında kendilerine has yöntemlere de sahip olduklarını ifade etmiştir. Yine o, Hanefîliği ele alırken sadece bazı “ilmi” delillerle yetinmemiş, bunların yanında ictihadda Hz. Îsâ ve Ebû Hanîfe benzerliği, Hz. İsâ’nın nüzûlden sonra Hanefî mezhebine uygun amel edeceği ve Hanefî mezhebinin nübüvvet kemâlâtına sahip olması gibi manevi, işari ve tasavvufi argümanlarla da savunmasını güçlendirme yoluna gitmiştir. İmâm-ı Rabbânî muhaliflerin iddialarına bu şekilde karşı cevaplar vererek Hanefî mezhebinin hak üzere olduğunu temellendirmeye çalışmıştır. Bu makalede, İmâm-ı Rabbânî’nin Hanefîliğe yüklediği bazı manevi-işârî vasıflar ile kimi ehl-i hadîsin ileri sürdüğü iddialara karşı verdiği cevaplar ve yaptığı savunmalar ele alınacaktır.
Keywords : İslâm Hukuku, Tasavvuf, Hanefîlik, Ebû Hanîfe, İmâm-ı Rabbânî., Mektûbât

ORIGINAL ARTICLE URL