Erken Cumhuriyet Döneminde (1923-1950) Uygulanan Dil Politikalarına Yönelik Liberal Bir Eleştiri

Authors : Zeynep Şahin
Pages : 411-436
Doi:10.20990/kilisiibfakademik.1321433
View : 127 | Download : 247
Publication Date : 2023-11-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Amaç: Bu araştırmanın amacı, Erken Cumhuriyet döneminde farklı liberal algılayışlara sahip entelektüellerin toplandığı Hür Fikirler Cemiyeti’nin (HFYC) yayım organı olan "Hür Fikirler” mecmuasının dönem itibarıyla dil meselesine yönelik dillendirdiği yaklaşımın, yapılan eleştiriler ve sunulan öneriler dikkate alınarak ortaya çıkarılmasıdır. Tasarım/Yöntem: Araştırmada mecmuada yayımlanan tercüme ile telif eserlerden meydana gelen seksen dokuz makale, yayımlanan beş beyanname, iç ve dış haberlerden oluşan yetmiş beş yazı, cemiyete ait beş haber dizisi, iktibas (aktarma) başlığı altında yayımlanan on bir yazı içerik analizi yöntemi kullanılmak suretiyle incelenmiştir. Bulgular: Mecmuada dile bakış açısının "hürriyet/özgürlük” meselesi, -özellikle fikir, söz ve vatandaşlık hürriyeti/özgürlüğü-, özelinde vurgulandığı, dilin doğal gelişimi sürecinde kendiliğinden gerçekleşmesi ve dilde sadeleştirmenin bu yönde olması, herhangi bir otoritenin emirleri doğrultusunda yapılmaması gerektiğinin savunulduğu görülmüştür. Böylece klasik liberal yaklaşımın "negatif özgürlük” anlayışının dil meselesine yönelik bakış açısını tayin ettiği tespit edilmiştir. Önerilen çözüm ise dilci ve edebiyatçılardan meydana gelecek bir "dil akademisi” kurulması yönünde olmuş, Türk Dil Kurumunun dile yönelik politika ve uygulamalarından hoşnut olmayanların savunduğu bu yaklaşımın mecmuada kabul gördüğü sonucuna ulaşılmıştır. Sınırlılıklar: Çalışmada Tanzimat’tan çok partili hayata geçiş dönemi dâhil Türkiye’de yapılan dil politikalarının ve tartışmalarının kısa tarihsel izdüşümü verilmiş, sadece "Hür Fikirler” mecmuasındaki yansımaları analiz edilmiştir. Özgünlük/Değer: Dönemin liberallerinin yazılarını kaleme aldığı "Hür Fikirler” mecmuasının Erken Cumhuriyet döneminde (1923-1950) Türk dili özelinde alınan kararlara ve uygulanan politikalara yönelik bakış açısı ortaya çıkarılarak literatüre katkı sağlanması hedeflenmektedir.
Keywords : Liberalizm, Türkiye'de Dil Tartışmaları, Türkiye'de liberal Düşünce, Hür Fikirler Mecmuası

ORIGINAL ARTICLE URL