GERÇEĞİ KURGULAYANLAR: AYARCI (TANPINAR) VE BARNUM’UN MANİPÜLASYON STRATEJİLERİ

Authors : Dursun Yılmaz

Pages : 1059-1087

Doi:10.47107/inifedergi.1737127

View : 107 | Download : 205

Publication Date : 2025-12-12

Article Type : Research Paper

Abstract :Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü adlı eserindeki Halit Ayarcı karakterinin gerçekliği manipüle etme yöntemleri ile P. T. Barnum’un pazarlama ve halkla ilişkiler stratejileri arasındaki benzerlikleri inceleyen bu çalışma, nitel içerik analizi yöntemiyle her iki figürün kullandığı tekniklerin sistematik bir karşılaştırmasını sunmaktadır. Araştırma, Tanpınar’ın kurmaca dünyasında inşa ettiği yanılsama stratejileri ile Barnum’un kamuoyunu yönlendirmede kullandığı tanıtım ve gösteri temelli taktikler arasında dikkat çekici paralellikler bulunduğunu ortaya koymaktadır. Analiz, Barnum’un “beş büyük aldatmacası” olarak bilinen tanıtım uygulamaları ile Saatleri Ayarlama Enstitüsü’ndeki karakterlerin davranış kalıplarını karşılaştırarak, farklı kültürel bağlamlarda gerçeklik algısının nasıl dönüştürüldüğünü incelemektedir. Buradaki çözümleme, toplumun tepkisini ölçmeyi değil; Halit Ayarcı karakterinin eylemleri üzerinden toplumsal yapının ve bireyin manipülasyon karşısındaki konumunun edebi düzlemde nasıl temsil edildiğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Karşılaştırma sonucunda, Barnum ve Halit Ayarcı’nın stratejilerinin her ikisinin de algı yönetimi, imaj inşası ve kamuoyu oluşturma süreçlerinde benzer işlevler üstlendiği; her iki durumda da kurgusal unsurların toplumsal gerçekliği biçimlendiren araçlar haline geldiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, modern iletişim çağında gerçeklik ile kurgu arasındaki sınırın giderek bulanıklaştığını göstermekte ve medya manipülasyonu ile halkla ilişkiler stratejilerinin tarihsel kökenlerine ışık tutmaktadır. Sonuç olarak bu araştırma, edebiyat ve pazarlama stratejileri kesişiminde, gerçekliğin manipülasyonunun toplumsal etkilerini disiplinlerarası bir perspektifle inceleyerek, Tanpınar’ın eseri ile Barnum’un taktikleri arasındaki bağlantıyı ortaya koymakta; kurgu ile gerçek arasındaki sınırların nasıl bulanıklaştığını göstererek orijinal bir yaklaşım sunmaktadır. Çalışmanın bulguları, manipülasyon stratejilerinin kültürler ve zamanlar üstü bir nitelik taşıdığını ve bu nedenle eleştirel medya okuryazarlığının tarihsel bir perspektifle beslenmesi gerektiğini göstermektedir.
Keywords : Ahmet Hamdi Tanpınar, Phineas Taylor Barnum, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, halkla ilişkiler, pazarlama, manipülasyon.

ORIGINAL ARTICLE URL