Sürdürülebilirlik İçin İşletmeden Çıkarma Fonu ve Yönetimi

Authors : Vedat Ekergil, Gülbahar Uzan

Pages : 2271-2295

Doi:10.15869/itobiad.1735194

View : 81 | Download : 168

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada nükleer santral, petrol platformu, baraj gibi uzun ömürlü ve çevreyi etkileyebilecek yapıların ömürleri sonunda işletmeden çıkarılma süreçlerini gerçekleştirebilecek fon yönteminin planlanması amaçlanmaktadır. Çalışma doküman incelemesi yoluyla uygulamalı araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. Uzun ömürlü yapıların sürdürülebilirliğinin sağlanmasında fon yönetiminin planlanması için; yönetim yapıları, fon toplama zaman ve süreleri, fon nemalandırma süreci, fon kullanımının açıklanması ve işletmeden çıkarma fon ödemelerinin belirlenmesi gerekmektedir. İşletmeden veya hizmetten çıkarma, bu bağlamda, sürdürülebilirlik stratejilerinin etkinliği için kritik bir unsurdur. Sürdürülebilirliği sağlamada temel adımlardan biri olarak planlanan çevreci enerji yatırımları ile birlikte işletmeden çıkarma daha ön plana çıkmıştır. Sürdürülebilirlik temelli yatırım planlamasında, işletmeden çıkarma fonunun oluşturulmasına ve yönetilmesine de yer vermek artık bir zorunluluktur. Bu kapsamda Türkiye’de inşası devam eden Akkuyu Nükleer Santrali (ANS)’nin işletmeden çıkarma fon yönetimi planlaması tahmini, uluslararası faaliyette bulunan nükleer santraller örnek alınarak yapılandırılmaya çalışılmıştır. ANS’nin kuruluşuna esas uluslararası sözleşme hükümleri doğrultusunda Türkiye’nin satın alma zorunluluğu ile birlikte yüklenici işletmenin Türkiye’de kurulacak işletmeden çıkarma fonuna üretilen kWs elektrik başına ödeme yapma zorunluluğu birim fiyat temelli işletmeden çıkarma fon birikim yaklaşımı olarak işletmeden çıkarma fonu değerinin referansı olarak kabul edilmiştir. Birim fiyat temelli yaklaşıma alternatif olarak anüite temelli yaklaşım ve üretim temelli yaklaşım dikkate alınmıştır. Üç hesaplama tekniği de zamana karşı birçok açıdan hassasiyete sahiptir. Bunlar reel getiri oranları, üretim miktarı ve işletmeden çıkarma tekniklerinde ve maliyetlerinde meydana gelebilecek değişikliklerdir. İşletmeden çıkarma maliyetinin toplam tutarını baz alan anüite temelli hesaplamada üretim faktörü kullanılsa da üretim miktarından daha bağımsız bir hesaplama sağlamaktadır. Birim fiyat temelli yaklaşımda olduğu gibi işletmeden çıkarma fonuna ödenecek katkıların standart bir birim tutar üzerinden hesaplanması yanıltıcı olabilir. Ancak standart tutar belirlendiğinde işletmenin üretimi ile orantılı bir tahsilat söz konusu olacaktır. Üretim miktarı ile tutarlılık açısından değerlendirildiğinde birim fiyat ve üretim temelli yaklaşımlar daha uygulanabilirdir. Yatırımın geri dönüş süresi ve ödeme dengesi açısından değerlendirildiğinde birim fiyat temelli yaklaşım daha uygulanabilirdir.
Keywords : İşletmeden Çıkarma, İşletmeden Çıkarma Fonu, Sürdürülebilirlik, Fon Yönetimi, Fon Birikim Yöntemleri, Akkuyu Nükleer Santrali

ORIGINAL ARTICLE URL