Ânevî’nin Enîsu’l-kulûb Eseri ve Eserin Yedinci Bâbı: Orta çağ İslâm Tarihçiliği ile Manzum Anlatım Üzerine Bir Değerlendirme

Authors : Betül Yeşil

Pages : 641-674

Doi:10.33201/iranian.1798445

View : 58 | Download : 105

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :XII. yüzyıl Anadolu’sunda medreselerin oluşturduğu ilmî çevre, tarih yazımı ile edebiyatın iç içe gelişmesine zemin hazırlamıştır. Bu dönemde ortaya konan tarihî metinler, yalnızca kronolojik bilgi aktarmakla yetinmemiş; ahlâkî öğretiler, dinî semboller ve siyasî meşruiyet anlayışıyla desteklenen çok yönlü bir anlatı sunmuştur. Manzum tarih eserleri ise rivayet ve kıssaları didaktik bir üslupla işlemiş, siyasetnâme ve Şehnâme geleneğinden beslenmiştir. Böylece tarihsel bilgi, edebî ifade gücüyle birleşerek dönemin kültürel belleğini yansıtan özgün bir yapı kazanmıştır. Bu geleneğin Anadolu’daki en önemli örneklerinden biri, Âni’li Kâdı Burhâneddîn Ânevî’nin bilinen tek eseri Enîsu’l-kulûb’dur. 54.917 beyitten oluşan eser, peygamberler tarihinden başlayıp Hulefâ-i Râşidîn, Emevîler ve Abbâsîlere uzanan geniş bir tarih perspektifi sunar. Mütekārib vezniyle yazılan bu manzume, sade anlatımı, ölçülü söz sanatları ve öğretici tonu ile Sebk-i Horasanî üslubunu sürdürür.Ânevî, Taberî, Kisâî ve Sa‘lebî gibi kaynaklardan yararlanmış; ancak rivayetleri özgün bir tarihî-edebî sentez içinde yeniden kurgulamıştır. Bu makalede, müellifin hayatı, yaşadığı ilmî çevre ve eserin tarihî değeri ele alınmakta; Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya 2984 numaralı nüshası şekil özellikleri bakımından incelenmektedir. Ayrıca yedinci bâbdan seçilen beyitler üzerinden Ânevî’nin tarih anlayışı değerlendirilmektedir.
Keywords : Anadolu Selçukluları, Manzum İslam Tarihi, Kâdı Burhâneddîn Ânevî, Enîsu'l-kulûb, Sebk-i Horasanî

ORIGINAL ARTICLE URL