İbnü’l-Münzir’in İcmâ İddialarına İki Hidâye Şârihi’nin Yaklaşımı ve Bu İddiaların Tahlili

Authors : Ali Veysel Akcan
Pages : 361-388
View : 91 | Download : 105
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :İcmâ, İslam hukukunun temel kaynaklarından biri olarak Müslümanlar için bağlayıcı delillerden biri kabul edilmektedir. Bu bağlayıcılık, fıkıh usulünde özel bir yere sahiptir. Öyle ki gerekli şartların tamamı sağlandığında icmâın inkâr edilmesi, kişiyi dinden çıkarmaya varacak kadar ciddi sonuçlara yol açabilmektedir. Amelî bakımdan değerlendirildiğinde ise icmâ delili kendisi ile amel edilmesi zorunlu olan deliller arasında yer almaktadır. Hanefî mezhebi literatüründe bu öneminden dolayı çoğu konuda icmâın varlığına sıklıkla rastlanmaktadır. Bu iddiaların kaynağı hem Hanefî âlimleri hem de diğer mezhep âlimleridir. Bu bağlamda, özellikle icmâ konusundaki eserleriyle tanınan İbnü’l-Münzir, Hanefî kaynaklarında kendisine sıkça referansta bulunulanlardan biridir. İbnü’l-Münzir’den aktarılan icmâ iddialarının sayısı çok fazla olmasa da eserleri Osmanlı dönemi literatüründe önemli bir referans kaynağı olmuştur. Hidâye metninin iki şarihi olan Bedreddîn el-Aynî ve İbnü’l-Hümâm’ın İbnü’l-Münzir’e dayandırdıkları icmâ iddialarını nasıl değerlendirdiklerini incelemek önemlidir. Bu inceleme, hem bu âlimlerin metodolojisini anlamak hem de iddiaların güvenilirliğini tespit etmek açısından değerlidir. Bu araştırma, söz konusu alanda önceden herhangi bir çalışma gerçekleştirilmemiş olması sebebiyle, zikredilen konuya odaklanmaktadır. Çalışma kapsamında XV. yüzyıl müelliflerinden olan Hidâye şarihleri Bedreddîn el-Aynî ve İbnü’l-Hümâm’ın eserlerindeki İbnü’l-Münzir’e atfedilen icmâlar, metin analizi yöntemi kullanılarak incelemeye tabi tutulmuştur. Bu incelemede hem iddiaların sıhhati hem de müelliflerin bu iddiaları aktarırken benimsedikleri tutumlar değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Hanefî fakihlerinin İbnü’l-Münzir’in icmâ iddialarını ciddiyetle ele aldıklarını, bu iddiaları kendi görüş ve içtihatlarını desteklemek ya da eleştirmek için kullandıklarını ve bazı icmâ iddialarının gerçek anlamda icmâ sayılamayacağını ortaya koymuştur.
Keywords : İslam Hukuku, Fıkıh Usulü, İcmâ, Hidâye Şarihleri, İbnü’l-Münzir

ORIGINAL ARTICLE URL