Hanefî Fıkıh Geleneğinden Finansal Modernliğe Ribâ Kavramı ve Faiz Terimi

Authors : Ahmet Kavut, Nasi Aslan

Pages : 311-337

Doi:10.20486/imad.1675620

View : 98 | Download : 63

Publication Date : 2025-08-21

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Hanefî fıkıh geleneğinde ele alınan ribâ kavramı ile çağdaş ekonomik sistemde câri olan faiz (ve tefecilik) terimini karşılaştırmalı bir perspektifle analiz etmektedir. Araştırmanın temel amacı, Hanefî fıkıh literatüründe ribâya dair kavramsal sınırları ortaya koymak ve bu sınırların çağdaş faiz uygulamalarıyla ne ölçüde örtüşüp örtüşmediğini değerlendirmektir. Elde edilen bulgulara göre, tarih boyunca farklı medeniyetler, toplumsal düzeni bozucu etkilerinden ötürü faizi ya topyekûn kaldırma ya da düzenleme gereği duymuşlardır. Bu durum, faizle mücadelenin belirli bir hukuk sistemine veya belirli bir görüş ve fikriyata indirgenemeyeceğini göstermektedir. Hanefî kaynaklarda ribâ, cins/ölçü birliği, fâsit akitler ve her türlü karşılıksız menfaat olarak ele alınmakta, özellikle illetinin ne olduğu ve mücmel niteliği üzerinde durulmaktadır. Modern bağlamda ise faiz terimi, interest (düzenleyici, yasal faiz) ile usury (sömürüye dayalı tefecilik) bağlamında yapısal bir ayrıma tabi tutulmaktadır. Çalışmanın sonucunda, ribâ kavramı ve faiz teriminin farklı sistemlere ait tanımlamalar olduğu sonucuna ulaşılmış; bununla birlikte, ihtiyata dayalı kapsayıcı yorum gereği, ribâ/faiz tanımlamalarının aynı düzlemde, daraltıcı bir şekilde değerlendirildiği görülmüştür. Ancak, değer kaybının önlenmesini amaçlayan ve sıkı şartlarla sınırlı tutulan günümüz iktisadi anlamında bazı faiz türlerinin, fıkhî açıdan yeniden değerlendirilmesinin mümkün olabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords : İslâm Hukuku, Hanefî Fıkhı, Ribâ, Faiz, Tefecilik.

ORIGINAL ARTICLE URL