Şerhu’l-Akâid Hâşiyelerinde Burhân-ı Tatbîkin Kapsamı Tartışmaları: Hayâlî, Kestelî, Ramazan Efendi

Authors : Güvenç Şensoy

Pages : 468-484

Doi:10.20486/imad.1795889

View : 343 | Download : 321

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Çalışma, Şerhu’l-Akâid’in Hayâlî, Kestelî ve Ramazan Efendi hâşiyelerinde yer alan burhân-ı tatbîk tartışmalarını merkeze alarak, burhânın kapsamına dair yaklaşımları incelemektedir. Analiz, yenilenme dönemiyle sınırlı tutulmuş ve Şerhu’l-Akâid hâşiyeleri üzerinden metin merkezli bir inceleme olarak tasarlanmıştır. Sözü edilen burhân ve kapsamı ile ilgili bu üç hâşiyeye odaklanan müstakil bir çalışma yapılmamış olması açısından literatüre katkı sunulması hedeflenmektedir. Hayalî delilin teorik açıdan güçlü ve zayıf yönlerine işaret ederken; Kestelî, ferdî düzeydeki tatbîkin imkânını sorgulamış; Ramazan Efendi ise burhânın özellikle haricî düzlemdeki işlevini vurgulamıştır. Çalışma, modern matematik felsefesi bağlamındaki sonsuzluk tartışmalarına girmemektedir. Çalışmada, Hanefî-Mâtürîdî geleneğin Osmanlı dönemi içindeki genel konumuna dair kapsamlı değerlendirmelerden ziyade, belirli muhaşşîlerin özgün yaklaşımlarına odaklanılmaktadır. Bu farklı yorumlara bakıldığında, Osmanlı hâşiye geleneğinin yalnızca bir açıklama ve tefsir faaliyeti olmadığı, aksine özgün müdahalelerle şekillenen bir tartışma ortamı sunduğu görülmektedir.
Keywords : Kelam, Burhân-ı tatbik, Şerhu’l-Akâid, Hayâlî, Kestelî, Ramazan Efendi

ORIGINAL ARTICLE URL