Osmanlı Âlim-Bürokratı İki Kardeşin Entelektüel Mirası: Şeyhülislâm Esîrî Mehmed Efendi ile Esîrî Birâderi Kazasker Mustafa Efendi’nin Şahsî Kütüphaneleri

Authors : Alpaslan Fener

Pages : 563-605

Doi:10.26650/iuitd.2025.1683574

View : 48 | Download : 46

Publication Date : 2025-10-03

Article Type : Research Paper

Abstract :Tarihî şahsiyetlerin entelektüel biyografilerini kaleme almak, çoğu zaman günümüze ulaşan kaynakların parçalı ve dağınık yapısı nedeniyle önemli metodolojik zorluklar barındırır. Bu zorlukların aşılmasında başvurulabilecek verimli yollardan biri ise ilgili şahsiyetlerin kişisel kütüphanelerinin incelenmesidir. İslâm yazma eser ve kitap kültüründe temellük kayıtları ile mühürler, bireylerin şahsî kütüphanelerini tespit etmek; bu sayede onların okuma pratiklerini, entelektüel ilgi alanlarını ve yönelimlerini, kısacası entelektüel biyografilerini inşa etmek için kritik öneme sahip metin dışı unsurlar olarak işlev görür. Bu çalışma, Osmanlı’nın geç klasik döneminde yaşamış iki âlim-bürokrat kardeşin, Şeyhülislâm Esîrî Mehmed Efendi (ö. 1092/1681) ile Esîrî Birâderi Kazasker Mustafa Efendi’nin (ö. 1098/1687), şahsî kütüphanelerini, söz konusu metin dışı unsurlar üzerinden incelemektedir. Böylece, bu iki kardeşe ait kitapların tematik sınıflandırılması üzerinden, her iki ismin entelektüel yönelimlerinin genel hatları ortaya konulacaktır. Çalışmada, bir yandan bugüne dek yeterince incelenmemiş olan bu figürlerin biyografik verileri zenginleştirilmekte; diğer yandan temellük kayıtları ve mühürler gibi metin dışı unsurların sağladığı verilerden hareketle Osmanlı entelektüel tarihinin daha geniş anlatılarına katkı sunma potansiyeli bulunan metodolojik bir model önerilmektedir.
Keywords : Biyografi, Entelektüel Biyografi, Osmanlı Tarihi, İslâm Yazma Eser Kültürü, Şahıs Kütüphaneleri, Vakıf Kütüphaneleri, Temellük Kayıtları, Mühürler

ORIGINAL ARTICLE URL