TAHAKKÜMÜN MUHAKEMESİ: İHVÂN-I SAFÂ’DA HAYVANLARIN ÖZGÜRLEŞME MÜCADELESİ

Authors : Abdullah Özkan

Pages : 175-203

Doi:10.34082/islamiilimler.1449534

View : 74 | Download : 75

Publication Date : 2024-03-09

Article Type : Research Paper

Abstract :İslam düşüncesinde hayvan etiğiyle alakalı karşımıza çıkan en dikkat çekici metinlerden biri, İhvân-ı Safâ Risâleleri’nin “Hayvanların Yaratılışının Keyfiyeti ve Onların Sınıfları Üzerine” başlıklı yirmi ikinci risâlesidir. Risâlede hayvanlar tasnif edilmekte ve onların sınıfları ve türleri hakkında betimlemeler yapılarak ayrıntılı bilgiler verilmektedir. Bu yönüyle risâle zoolojiye dairdir. Fakat bu risâle, içinde bulundurduğu ilginç hikâye nedeniyle teorik felsefenin bir alt dalı olan zoolojiye dair bir eser olmanın ötesine geçer. Bu yönüyle risâle bütün varlıkların ahlaki bir ideal perspektifinden incelendiği ve pratik felsefenin geleneksel kısımları olan siyaset, ekonomi ve kişisel ahlakın konuları içinde incelenebilecek konuların ele alındığı bir esere dönüşür. Hikâyede hayvanlar insanların kendilerine yaptıkları zulüm nedeniyle onları cinlerin kralına şikâyet edip Peter Singer’in Hayvan Özgürleşmesi kitabının mesajını andırırcasına özgürlüklerini talep ederler. Dolayısıyla risâle hayvan hakları ile alakalı günümüzde yürütülen tartışmaların Orta Çağda yapılmış iyi bir örneğidir. Risâle, insanın türe özgü özellikleri nedeniyle üstün olduğu iddiasına hayvanların ağzından meydan okumakta, insanlar ve hayvanlar arasındaki muhtemel eşitliğe dikkat çekmektedir. Bu çalışmada insanların sahip oldukları üstünlüğe dair delilleri ve hayvanların onlara itirazları risâlenin teorik taraflarına çok fazla girilmeden sunulacaktır.
Keywords : İhvân Safâ, hayvan hakları, hayvan etiği, türcülük, varlık hiyerarşisi

ORIGINAL ARTICLE URL