Hanefi Fıkıh Usulünde Emrin Vücûba Delaleti Bağlamında Edâ ve Kazâ

Authors : Abdullah Erdem

Pages : 210-230

Doi:10.17050/kafkasilahiyat.1653657

View : 95 | Download : 69

Publication Date : 2025-07-11

Article Type : Research Paper

Abstract :Vücûba delalet eden emrin yerine getirilme şekilleri edâ ve kazâ olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Edâ, emredilen şeyin bizzat kendisinin yerine getirilmesi demektir. Bu da edâ edilişindeki vasıfların tam olarak yapılıp yapılmaması açısından kâmil ve kâsır kısımlarına ayrılmaktadır. Ayrıca kazâya benzerlik yönü olan edâ çeşidi de bulunmaktadır. Kazâ, emredilen şeyin bizzat kendisinin yerine getirilme imkânı olmadığında benzerinin yerine getirilmesi demektir. Bu benzer şeyin akılla anlaşılanlarına kazâ bi-misl-i ma‘kûl, akılla anlaşılamayanlarına da bi-misl-i gayr-i ma‘kûl denmiştir. Bir de buna kazâya benzerlik yönünün olduğu düşünülen kazâ şebîh bi’l-edâ/kazâ bi-ma‘ne’l-edâ eklenmektedir. Emrin yerine getirilme şekillerinde dikkat edilmesi gereken şey bu çeşitlerin birbirlerine nispetle asıl ve halef olmasıdır. Asıl mümkünken halefle amel edilemez. Yani bir emrin edâsı mümkünken, kazâ edilmesi mümkün değildir. Çünkü edâ kazâya nispetle asıldır. Her ne kadar edâ çeşitlerinde birbirlerine asalet ve halefiyet söz konusu olmasa da kazâ çeşitlerinden özellikle misl-i ma‘kûl ile kazâ ve misl-i gayr-i ma‘kûl ile kazanın birbirlerine asalet ve halefiyeti söz konusu olduğu anlaşılmaktadır.
Keywords : Fıkıh Usulü, Emir, Edâ, Kazâ, Kâmil, Kâsır, Ma'kûl

ORIGINAL ARTICLE URL