OSMANLI EĞİTİM SİSTEMİNDE RUÛS İMTİHANLARI

Authors : Murat Sula

Pages : 573-602

Doi:10.52115/apjir.1722556

View : 96 | Download : 118

Publication Date : 2025-12-18

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlıda eğitim ağırlıklı olarak, Selçuklular döneminde medrese adıyla müesseseleşen ve oradan alınan kurumlarda yürütülmüştür. Bu nedenle gerek işleyiş ve gerekse müfredat bakımından selefleriyle benzerlik göstermişlerdir. Ders-hoca merkezli sistemin ağırlıkta olduğu bu kurumlarda öğrenimini tamamlayanların ilmi birikimini gösteren tek belge hocaları tarafından öğrenci adına, ders – hoca zinciri çerçevesinde yazılan genel özellikli icazetnameler olmuştur. İlmi yolculuğunu ikmal edenlerden müderris olmayı arzulayanlar, Şeyhülislam Ebüssuud’un düzenlemesine kadar, herhangi bir kadroya birden fazla adayın talip olması veya birden fazla kadroya atamanın yapılması gerektiği durumlarda, ilmi güvenirliği elde etmiş bir müderris veya Anadolu ve/ya Rumeli kazaskerleri tarafından yazılı kuralları olmayan ruûs imtihana tabi tutulmuşlardır. Bu imtihanlar, adaydan belirlenen bir konuda yazılması istenen bir risalenin takriri ile genellikle fıkıhtan seçilen bir metnin okutulması ve bununla ilgili yöneltilen soruların sözlü olarak cevaplanması şeklinde yazılı-sözlü aşamalardan ibaretti. Ancak Mutavvel’in kaynak olarak belirlenmesinden itibaren bu imtihanlar, buradan seçilen metinden hareketle sarf, nahiv, belagat, vaz‘ ilmi, fıkıh, fıkıh usulü, mantık ve hikmet/felsefe konulu üretilen sorular üzerinden gerçekleştirilmiştir. 1915 yılına kadar uygulanan ruûs imtihanları, konu veya şahıs esaslı bazı araştırmalarda konu olmakla birlikte derinlemesine bir bütün halinde ele alınmamıştır. Bir dönemin ilmi anlayışının bazı yönlerinin keşfine katkı sağlayacağına inanılan bu imtihanların bütünleşik fotoğrafı, konuya dair yazma ve matbu belgelerden derlenen bilgilerin tahliline dayalı nitel yöntem esaslarına göre halinde ilk defa bu çalışmada ortaya konmaya gayret edilmiştir.
Keywords : Arap Dili ve Belagati, Osmanlıda Medrese Eğitimi, Ruûs İmtihanı, Mutavvel, Ders Vekili

ORIGINAL ARTICLE URL