Hadis Usûlüne Bir Katkı: el-Medhal ilâ ma‘rifeti Kitâbi’l-İklîl

Authors : Abdurrahman Kurt

Pages : 842-867

Doi:10.52115/apjir.1814320

View : 94 | Download : 84

Publication Date : 2025-12-18

Article Type : Research Paper

Abstract :İslâm’ın ilk nesli sahâbeden itibaren Hz. Peygamber’den (s.a.s.) miras kalan hadislerin tesbiti, zaptı ve doğru bir şekilde günümüze intikali konusunda büyük bir hassasiyet ve duyarlılık gösterilmiştir. Söz konusu hassasiyet ve duyarlılığın neticesinde tarihî süreçte bir takım kaide ve kurallar ortaya konularak hadis usûlü diye anılan önemli bir ilim dalı teşekkül etmiştir. Çok sayıda hadis âlimi bu sahada yazdıkları eserlerle bu ilmin gelişimine katkıda bulunmuşlardır. Bu alana yönelik eser telif etmiş ve bu bağlamda hadis ilmine önemli katkılar sağlamış ilk muhaddislerden biri de Hâkîm en-Nisâbûrî’dir (öl. 405/1014). Nitekim o, hadis ilmine dair meseleleri ve bu çerçevedeki görüşlerini daha çok Ma‘rifetu ulûmi’l-hadîs isimli eserinde bir araya getirmiştir. Bununla birlikte günümüze ulaşmayan Kitâbu’l-İklîl adlı çalışmasına giriş olarak kaleme aldığı el-Medhal ilâ ma’rifeti Kitâbi’l-İklîl isimli kitabı da hadis tarihi ve usûlüne dair önemli bilgiler içermektedir. Ma‘rife’nin mütemmimi niteliğinde sayılabilecek bu eserinde müellif, isnâdın hadis tarihindeki yeri ve önemi, tasnif türlerinden müsned ile sahihlerin ortaya çıkışı ve aralarındaki fark, sahih hadisin kısımları, Buhârî ile Müslim’in şartları, zayıf râvilere dair cerh sebepleri, ricâl tenkitçiliğinin meşruiyeti ve tarihçesi gibi önemli konulara değinmektedir. Bu çalışma, Hâkim’in mezkûr eserinin hadis usûlü literatüründeki yerini ve bu alana katkısını, bahsi geçen meselelere müellifin yaklaşımını ele almayı amaçlamaktadır.
Keywords : Hadis, el-Medhal, Usûl, Rivâyet, İsnad

ORIGINAL ARTICLE URL