Vehbe ez-Zühaylî’nin et-Tefsîrü’l-Münir’de Haberî Sıfatlara Yaklaşımı

Authors : Nasi Aslan, Hamza Çalışkan

Pages : 523-537

Doi:10.35209/ksuifd.1650534

View : 37 | Download : 35

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Günümüzde İslâm düşüncesi ve fıkıh literatürü üzerinde derin etkileri olan müteşâbih (haberî) sıfatlar tartışması, klasik dönemden itibaren devam eden bir mesele olmakla birlikte, modern dönemde yeni yorum ve yaklaşımlarla yeniden ele alınmaktadır. Özellikle Selefî ve Ehl-i Sünnet kelam ekolleri arasındaki görüş ayrılıklarının günümüzde yeniden canlanması, bu tartışmaların güncelliğini korumasına neden olmuştur. Modern dönemde hem Arap dünyasında hem de Türkiye gibi farklı İslam coğrafyalarında geniş bir etki alanı bulunan Vehbe ez-Zühaylî (1932-2015), sahip olduğu ilmî birikim ve kapsamlı eserleriyle bu tartışmaların merkezinde yer alan isimlerden biridir. Onun başta fıkıh olmak üzere tefsir, hadis ve İslam tarihi alanlarında kaleme aldığı eserler, başta Arap dünyasında olmak üzere Türkiye ve diğer Müslüman ülkelerde de geniş bir okuyucu kitlesine ulaşmış; fıkıh ve tefsir çalışmaları, özellikle araştırmacılar tarafından sıklıkla başvurulan temel kaynaklar arasında kabul edilmiştir. Bu çalışmada, modern dönemde güncelliğini sürdüren haberî sıfatlar meselesine ilişkin olarak, Zühaylî’nin meşhur tefsir eseri et-Tefsîrü’l-Münir’de ortaya koyduğu görüşler ele alınmıştır. Müteşâbih sıfatlar, özellikle Allah’ın zâtı ve fiilleriyle ilgili olup, zahiri anlamları itibariyle insanî özellikler çağrıştıran sıfatlardır. Bu konuda klasik literatürde başta selef ve halef âlimleri olmak üzere farklı yaklaşımlar sergilenmiştir. Selef âlimleri, bu sıfatları zahiri anlamlarıyla kabul edip mahiyetleri hakkında yorum yapmazken; müteahhirûn dönemi âlimler ise aklî ve naklî deliller çerçevesinde te’vil yoluna gitmişlerdir. Zühaylî’nin haberî sıfatlara dair görüşlerinin sistematik biçimde ortaya konulması, bu tartışmaların günümüzdeki seyrini anlamak ve çağdaş literatüre katkı sağlamak bakımından önem arz etmektedir. Nitekim et-Tefsîrü’l-Münir incelendiğinde, Zühaylî’nin daha çok müteahhirûn dönemi âlimlerinin metodunu benimsediği, yani haberî sıfatları sadece sözlük anlamlarıyla bırakmayıp, dil bilimleri, aklî ve naklî bilgiler ışığında te’vil ettiği, bu sıfatların mahiyetleri üzerinde açıklamalar yaptığı görülmektedir. Örneğin Allah’ın “el”, “yüz”, “istivâ” gibi sıfatlarını, zahiri anlamlarına indirgememiş; bunların mecazî ve derin anlamlarını ortaya koymaya çalışmıştır. Zühaylî’nin bu yaklaşımı, günümüzde Selefî ekol ile Ehl-i Sünnet kelam ekolleri arasındaki tartışmalar bağlamında da özel bir önem taşımaktadır. Çünkü bazı çevreler, haberî sıfatları te’vil etmenin yanlış olduğunu savunarak, Zühaylî’nin konuya yaklaşımını eleştirmektedirler. Ancak elde edilen veriler ışığında, onun haberî sıfatlar konusunda Selefî’nin zahiri anlam yaklaşımını takip etmek yerine, aklî ve naklî deliller ışığında açıklamalar getiren müteahhirûn ekolüne daha yakın olduğu görülmektedir. Bunun da ötesinde, Zühaylî’nin ekol taklidine gitmekten ziyade, muhakkik bir tutum sergilediği, delil ve burhanlara dayalı olarak kimi zaman bu sıfatları te’vil ettiği, kimi zaman da konunun farklı boyutları nedeniyle ihtiyatlı yaklaştığı söylenebilir. Zühaylî’nin nevi şahsına münhasır bir tutumla, eklektik ve muhakkik bir yaklaşımla konuya yaklaşması, bu çalışmanın temel odak noktalarından birini oluşturmaktadır. O’nun et-Tefsîrü’l-Münir adlı eserindeki yorumlarının bu çerçevede incelenmesi, kelam ilmi düşüncesinde haberî sıfatlara dair güncel tartışmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Keywords : Kelam, Zühaylî, Haberî Sıfatlar, Müteşâbih, Te’vil

ORIGINAL ARTICLE URL