Suyûtî’nin (Elfiyye’yi) Şerh Yöntemi: el-Behcetu’l-Merdiyye Örneği

Authors : Habibe Çakar, Ali Tülü

Pages : 538-567

Doi:10.35209/ksuifd.1652572

View : 238 | Download : 47

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Celâluddîn Abdurrahman b. Bekr es-Suyûtî (öl. 911/1505) yaşadığı dönemin meşhur âlimlerindendir. Memlükler döneminde Mısır’da doğmuştur. Küçük yaşta ilimle tanışmış, gençlik yıllarında Arap dili ve edebiyatı, fıkıh, tefsir ve hadis alanları başta olmak üzere birçok alanda ilim tahsil etme imkânı bulmuştur. Mezkûr alanlarda sadece ders almakla yetinmemiş, ilimde ilerleyerek akabinde birçok eser telif etmiş ve onlarca öğrenci yetiştirmiştir. Arap dili alanına da grameri büyük bir incelik ve derinlikle işlediği birçok eser kazandırmıştır. Onun bu alana kazandırdığı en meşhur eserlerinden biri de İbn Mâlik’in (öl. 672/1274) manzûm eseri olan Elfiyye’sine şerh olarak yazmış olduğu el-Behcetu’l-merdiyye adlı eserdir. Suyûtî, medreselerde en çok rağbet edilen eserlerden olan Elfiyye’yle gençlik döneminde tanışmış, okuyup ezberleme imkânı bulmuştur. Ancak Elfiyye’nin öğrenciler için nahiv kâidelerini daha az zaman ve emekle öğrenmeleri amacıyla yazılmış olduğu düşünüldüğünden muğlak/kapalı bir içeriğe sahip olduğu görülmüş ve üzerine şerh yazılma ihtiyacı doğmuştur. Suyûtî, birçok âlimin Elfiyye üzerine yazdığı şerhlere ek olarak kapsamlı ve anlaşılır bir eser ortaya çıkarma isteğiyle el-Behcetu’l-merdiyye’yi kaleme almıştır. Nitekim bu eser, Elfiyye’nin muğlak/kapalı olan yerlerinin anlaşılmasını kolaylaştırmıştır. Eserinin “Hutbetu’l-Kitâb” bölümünde önemini anlatmış, iyi bir araştırma sonucunda oluşturduğuna değinmiştir. “Hâtime” bölümünde ise eserleri hakkındaki bazı söylenti ve ithamları defetmeye çalışmış ve eserini özgün olarak kaleme aldığına işaret etmiştir. Suyûtî mezkûr eserinde İbn Mâlik’in konu sıralamasını takip etmiş, sarf ve nahiv konularını şerh etmiştir. Eserinde İbn Mâlik’in ismen değindiği birçok kuralın tanımını yapmıştır. Eserini kendi ilmî birikimiyle oluşturmanın yanında önemli nahiv âlimlerinin görüşlerinden faydalanmış, ihtilaflarını değerlendirmiştir. Bu konuda âlimlerin görüşlerini aktarmanın ve eserlerine atıfta bulunmanın intihal kapsamına girmediğini, bunun ilmin bereketine işaret ettiğini savunmuştur. Konuyla alakalı ek bilgileri asıl şerhin içine karıştırmadan ayrı başlıklarla vermiştir. Çünkü Elfiyye’nin içeriğine müdahale etmek istememiş, şerhini Elfiyye’deki içerikten uzaklaştırmadan yazmayı tercih etmiştir. Ayrıca birçok âlim ve ekolün görüşüyle literatürde yer alan kural ve kâideleri destekleyerek kanıtlarıyla ortaya koymuştur. Şerhinde çok sayıda istişhâda yer vermiştir. Eser kapsamlı bir istişhâda sahip olması bakımından da değer görmüştür. Metin ve şerhi beraber aktararak eserini memzûc şerh metoduyla yazmıştır. Şerhinde kullandığı ifadeleri özenle seçmiştir. Yazım tarzını ıtnâb, telmih, seci, istihdâm ve mecâz gibi edebî sanatlarla süsleyerek beliğ bir dil kullanmış; akıcı, verimli ve seçkin bir eser ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmada müellifin takip ettiği metod eser okunup araştırılarak hazırlanmıştır. Müellifin eserinde işaret ettiği diğer eserler incelenerek konuyu aktarma biçimi kıyas edilmiştir. Ayrıca diğer Elfiyye üzerine yazılmış birkaç şerhin içeriği araştırılarak bir karşılaştırma yapılmış, böylece şârihin şerhini yazma biçimi tespit edilmeye çalışılmıştır.
Keywords : Arap Dili ve Belagatı, Nahiv, Şerh, Elfiyye, Suyûtî, el-Behcetu’l-merdiyye

ORIGINAL ARTICLE URL