Orta Çağ İslam Dünyasında Entelektüel Hârizmli Âlimler ve İlmi Faaliyetleri (11./12. Yüzyıl)

Authors : Murat Erkoç

Pages : 1583-1596

View : 127 | Download : 78

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Çalışmada; “Orta Çağ İslam Dünyasında Entelektüel Hârizmli Âlimler ve İlmi Faaliyetleri (11./12. Yüzyıl)” başlığı altında Hârizmşahlar döneminde Hârizm’in ilmi ve edebi hayatı ele alınmıştır. İran, Çin, Güney Rusya, İskandinav ve Hindistan ülkelerini birbirine bağlayan ana yollar üzerindeki Hârizm’de ilmi ve edebî hayatın yoğun bir şekilde yaşandığı iki baş şehir öne çıkmaktadır. Bunlar: Kâs ve Kurkanc (Cürcaniyye/Ürgenç)’tır. Kurkanc şehrinde 407/1017 yılına kadar hüküm süren Me’mûnî Hârizmşahların ilim adamlarını desteklemeleri neticesinde çok sayıda kitap ve risalelerin yazılması Bağdat, Kahire ve Şam’dan sonra doğu vilayetleri içerisinde ilmi hayatın merkezlerden biri olarak kabul edilmesini sağlamıştır. Nitekim fıkıh, usûl, tefsir, belağat, felsefe, tarih, coğrafya, astronomi, matematik ve tıp alanında çok sayıda ilim erbabına ev sahipliği yaptığı bu husus; fıkıh, hadis, edip ve şairler hakkında kıymetli bilgiler ihtiva eden eserlerin incelemesi yapılarak ortaya konulmuştur. Me’mûnîler’den sonra Hârizm’i idare eden Altuntaşoğulları ve Anûştegin’in oğlu Kutbeddîn Muhammed’in tayin edilmesi ile temelleri atılan Hârizmşahlar Devleti’nde de kültürel Rönesans’ın ilerleyerek devam edildiğine dikkat çekilmiştir. Nitekim 10. yüzyılın sonu ile 11. yüzyılın ilk çeyreğinde Çin, Fars, Arap ve Hint kültürünün kavşak noktası haline gelen Hârizm’in Buhara ve Semerkant’tan sonra ilmi hayatın en yoğun yaşandığı yerlerden biri olduğu gözlemlenmiştir.
Keywords : İlmi ve Edebi Hayat, Tefsir, Fıkıh, Hârizm, Hârizmşahlar.

ORIGINAL ARTICLE URL