Cerrahî Yöntem Olarak Dağlama Tedavisi ve İlgili Rivayetlerin Tahlili

Authors : Fatih Mehmet Yılmaz, Zehra Gençel Efe

Pages : 41-56

Doi:10.47169/samer.1626031

View : 82 | Download : 201

Publication Date : 2025-06-15

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsan, yaratıldığı günden itibaren bazı hastalıklarla karşılaşmış ve bunların tedavisi için de farklı yöntemler uygulamıştır. Nitekim söz konusu usuller arasında vücudun belli bir yerine kızgın demirle damga vurmak, iltihaplı veya hastalıklı kısımları kurutmak, akan kanı durdurmak amacıyla kanayan yeri kızgın bir altın, gümüş, bakır, demir veya yakıcı bir başka madde ile yakmak anlamlarına gelen dağlama da yer almıştır. Bu uygulama tıp tarihine dair tüm kaynaklarda en eski ve en yaygın cerrahî yöntemlerle birlikte zikredilmiştir. Bu bağlamda Hipokrat’tan önceki dönemlerde Hint cerrahî okulu Susruta metinlerinde “Ateşle dağlama, ilaçla veya bıçakla şifa bulmayan hastalıkları iyi eder. Ateşin iyi ettiği hastalıklar asla nüksetmezler.” ifadeleri kullanılmış, Mısır tıbbında sözü edilen tedavinin önemine vurgu yapılmış; Kahun, Smith, Ebers, Hearst gibi günümüze kadar ulaşan papirüslerde apselerin boşaltılması ve tümörlerin kazınmasında, bıçak yerine dağlamanın kullanıldığı ifade edilmiştir. Aynı durum Yunan tıbbı için de söz konusu olmuş, “İlaçların iyi edemeyeceği hastalıkları demir, demirin iyi edemediğini ateş, ateşin iyi edemediğini ise artık hiçbir şey iyi edemez.” denmiştir. Eski Türklerde kanı durdurmak ve hastalıkları gidermenin yanında bedeni güçlendirmek için dağlama yöntemine başvurulmuş ve bu işlem, çeşmenin başından suyun kesilmesine benzetilmiştir. Resulullah (s.a.v.) da farklı hastalıklara tedavi amaçlı çeşitli yöntemler uygulanmasını salık vermiş bu doğrultuda tıbb-ı nebevî’de perhiz, hacamat, ameliyat, ilaç gibi uygulamalarla birlikte safran, tüberküloz, iltihap, kanın durdurulması ve damar hastalıkları gibi birçok rahatsızlığın tedavisinde dağlama kullanılmış ancak rivayetlerde sözü edilen yönteme dair birbiriyle ihtilaf arz edecek şekilde bu eylemi yasaklayan ve ona müsaade eden iki ayrı rivayet grubu nakledilmiştir. İşte bu çalışma böylesine kadim bir tıp geçmişi olan dağlama tedavisinin tarihi kaynaklarda ve nakillerdeki serencamını ortaya koymayı, ayrıca konuya dair serdedilen haberler arasındaki tearuzun giderilmesini hedeflemektedir.
Keywords : Siyer, İslam Tarihi, Tıbb-ı Nebevî, Hastalık, Dağlama

ORIGINAL ARTICLE URL