Nu'mân b. Muhammed el-Kayrevânî (ö. 363/974) ve Siyer Yazıcılığı

Authors : Ümmühan Arı, Ömer Sabuncu

Pages : 185-204

Doi:10.47169/samer.1775473

View : 97 | Download : 97

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Nu‘mân b. Muhammed el-Kayrevânî (ö. 363/974), Fâtımî Devleti’nin önemli âlim ve devlet adamlarından biridir. Kuzey Afrika’da, muhtemelen Kayrevân veya Sûsa’da doğmuş olup, erken dönem eğitimini bölgenin hâkim fıkıh mezhebi olan Mâlikî geleneği üzerine almıştır. Ancak daha sonra Fâtımîler’in resmî mezhebi olan İsmâilî mezhebine intisap etmiş ve bu dönüşüm onun ilmî ve siyasî kariyerinde belirleyici rol oynamıştır. Fâtımî Devleti’nde yaklaşık yarım asır boyunca çeşitli kritik görevler üstlenen Nu‘mân, başkadılık (kâdılkudât), saray kütüphaneciliği ve mezâlim mahkemesi başkanlığı gibi önemli mevkilerde bulunmuştur. Bu görevler sırasında hem devletin hukukî sisteminin şekillenmesinde hem de İsmâilî doktrininin resmî olarak benimsetilmesinde etkin rol oynamıştır. Özellikle kâdılkudât olarak görev yaptığı dönemde, Fâtımî hukukunun temellerini atmış ve bu alanda kalıcı eserler bırakmıştır. Nu‘mân’ın ilmî mirası, çeşitli alanlarda telif ettiği eserlerde somutlaşmaktadır. Bu eserler sadece İsmâilî geleneğinin teşekkülünde değil, aynı zamanda Fâtımî Devleti\\\'nin ideolojik temellerinin atılmasında da belirleyici olmuştur. Hz. Ali ve Ehl-i beyt’in faziletlerini konu alan Şerhu’l-Ahbâr, Kur’an’ın bâtınî yorumunu ele alan Esâsü’t-Te’vîl ve Hâşimî-Ümeyye çatışmasını inceleyen el-Menâkıb ve’l-Mesâlib siyerle ilgili telif ettiği eserler arasında sayılabilir. Nu‘mân’ın çalışmaları, Mağrib’in ilmî ve kültürel hayatında derin izler bırakmıştır. Fıkıh alanında İsmâilî mezhebinin müstakil bir hukuk sistemi olarak gelişmesine katkı sağlamış, tarih yazımında ise Fâtımî resmî tarih anlayışının şekillenmesine öncülük etmiştir. Bununla birlikte, eserleri Mağrib’deki Sünnî-Şiî tartışmalarını da etkilemiştir.
Keywords : İslam Tarihi, Siyer, Siyer Yazıcılığı, Nu‘mân b. Muhammed, Mağrib, Fâtımî

ORIGINAL ARTICLE URL