II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİNDE OSMANLI TOPRAKLARINDA YABANCI SERMAYE REKABETİNİ ARTIRAN BİR UNSUR: BAĞDAT DEMİRYOLU PROJESİ

Authors : Sultan CİVCİ

Pages : 80-101

Doi:10.56448/ataddergi.1215791

View : 42 | Download : 18

Publication Date : 2022-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :19. yüzyılda sanayinin hızla gelişmesi ve Sanayi Devrimi’nin gerçekleştirilmiş olması, tüketim ihtiyaçlarının çoğalmasına ve sömürgecilik faaliyetlerinin artmasına yol açmıştır. Emperyalizmin temel yayılma araçlarından biri, sermaye ihraç etmek ve bunun için yeni yerler bulmaktır. Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa’nın büyük devletlerinin ortak bir yarı sömürgesi haline gelmesinde de, Avrupa sermayesi doğrudan rol oynamıştır. Avrupa ülkeleri nüfuz alanlarını genişletmek amacıyla sanayileşmemiş, zengin tahıl, pamuk ve özellikle petrol yatakları bulunan bölgelere, farklı yöntemler izleyerek yerleşmek istemişlerdir. Bu yöntemlerden biri, 19. yüzyıla damgasını vurmuş olan demiryolu ulaşım sistemi olmuştur. Osmanlı Devleti sanayileşme aşamasını gerçekleştiremediğinden, ulaşım sorununu da kendi bünyesinde çözemeyip, yabancı devletlere ayrıcalıklar tanıyarak dönemin en önemli teknolojik aygıtını ülkesine getirmiştir. İngiliz ve Fransız sermayedarlar tarafından bazı kısa hatlar yapılmıştır; ancak II. Abdülhamid’in döneme damga vuran Bağdat Demiryolu imtiyazını, ülkedeki İngiliz ve Fransız tekelini kırmak düşüncesiyle Almanlara vermesi, büyük devletler arasında Osmanlı toprakları üzerinde bir demiryolu imtiyaz mücadelesine yol açmıştır. Bağdat Demiryolu Projesi, imtiyazı alan devlete Osmanlı’nın Balkan topraklarından Ortadoğu topraklarına kadar uzanan büyük bir alanda çok yönlü yararlar sağlamaktaydı. Ayrıca, demiryolu hattının bitiş noktasında bulunan Mezopotamya bölgesindeki petrol yataklarını işletme ve hatta bu bölgeyi tamamen ele geçirerek dünya siyasetinde başat güç olma amacında olan devletler için 19. yüzyıl sonlarından itibaren Osmanlı İmparatorluğu, uluslararası demiryolu savaşlarının en şiddetlilerine sahne olmuştur. Osmanlı örneğinde, sermaye ihracı yolu ile ekonomik yatırımlar yaparak, Osmanlı zenginliklerini İmparatorluğun dışına aktarmanın en belirgin şekli demiryolu yapımı idi. O dönemde yabancı sermaye ve imtiyaz denildiğinde akla Bağdat Demiryolu gelmekteydi. Zira Bağdat Demiryolu Projesi, aynı zamanda bir petrol yolu projesiydi. Bu çalışmada, Bağdat Demiryolu imtiyazı için dönemin güçlü devletlerinin verdiği mücadele anlatılmaya çalışılacaktır.
Keywords : emperyalizm, demiryolu, petrol

ORIGINAL ARTICLE URL