TANZİMAT’TAN II. MEŞRUTİYET’E OSMANLI EĞİTİMİNDE ÖĞRETMEN OKULLARI

Authors : Gulhan Karabacak

Pages : 227-254

Doi:10.56448/ataddergi.1832684

View : 53 | Download : 76

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Öz: Tanzimat Dönemi, Osmanlı Devleti’nin modernleşme sürecinde eğitim alanında gerçekleştirilen en köklü dönüşümlerden birine sahne olmuştur. Bu dönemde geleneksel ve din merkezli eğitim kurumlarının yerini, devlet kontrolünde işleyen ve çağdaş pedagojik ilkelere dayanan yeni bir eğitim modeli almaya başlamıştır. 1848’de Darülmuallimîn’in, 1870’te Darülmuallimât’ın açılmasıyla öğretmen yetiştirme süreci kurumsal bir çerçeveye kavuşmuş; Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile öğretmenlik mesleği profesyonel bir yapıya bürünmüş ve müfredatlar standartlaştırılmıştır. I. Meşrutiyet’le birlikte Darülmuallimîn-i Sıbyan, Rüşdiye ve Alîye gibi kurumların yaygınlaşması eğitimde merkezî ve sistematik bir yapılanmayı mümkün kılmıştır. Bu gelişmeler yalnızca öğretmen yetiştirme mekanizmasını değil, aynı zamanda Osmanlı’da modern devlet anlayışının ve toplumsal dönüşümün şekillenmesini de etkilemiştir. Bu çalışmanın amacı, Tanzimat ve I. Meşrutiyet dönemlerinde öğretmen yetiştirme kurumlarının kuruluşu, işleyişi, müfredat yapısı ve eğitim modernleşmesindeki rolünü inceleyerek, söz konusu kurumların Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan eğitimsel sürekliliğe hazırladığı zemini ortaya koymaktır. Araştırmada Osmanlı eğitim tarihi literatürü, modernleşme sürecine ilişkin akademik çalışmalar ve döneme ait kaynaklar esas alınmıştır. Çalışmanın temel veri seti, literatür taraması, Osmanlı Maarif Salnâmeleri, ve döneme ilişkin eser analizlerinden oluşmaktadır. Salnâmelerde yer alan ders programları, kurum yapıları incelenerek öğretmen yetiştirme sisteminin dönüşümü tarihsel bağlamı içinde değerlendirilmiştir. Bu makale, Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e kadar geçen süreçte Osmanlı öğretmen okullarının niteliğini, amaçlarını ve modernleşme sürecindeki konumunu ele almıştır.
Keywords : Yenileşme, Eğitim, Darülmuallimin, Darülmuallimat

ORIGINAL ARTICLE URL