Tanzimat’ın Malî Reformlarının Uygulanması: Edirne Muhassıllığı ve Muhassıllık Meclisi

Authors : Tevfik Evci
Pages : 103-127
Doi:10.46868/atdd.2025.914
View : 87 | Download : 156
Publication Date : 2025-06-03
Article Type : Research Paper
Abstract :XIX. yüzyıla gelindiğinde Osmanlı devlet adamları bir taraftan iç problemlerle mücadele ederken diğer taraftan da imparatorluktaki gayrimüslim tebaanın yaşadığı sorunları bahane ederek devamlı devletin iç işlerine müdahale eden Batılı devletlerle mücadele etmek zorunda kalmıştır. Devleti yönetenler bu durumla baş edebilmenin ancak güçlü bir idarî, malî ve askerî yapı tesis edilmesiyle mümkün olabileceğine karar vererek reform hareketlerine girişmişlerdir. Aslında bu reform hareketleri III. Selim (1789-1807) ve II. Mahmut (1808-1839) zamanında belli bir ölçüde başlamıştı. 1839 yılında ilan edilen Tanzimat’ı bu iki dönemin bir devamı ya da tamamlayıcısı olarak nitelendirilebiliriz. Tanzimat’la birlikte imparatorlukta yürütülen bu hareketlerin en önemlilerinden birisi geleneksel iltizam sisteminin terk edilerek yerine muhassıllık sisteminin kurulmasıdır. Malî alandaki bu girişim aynı zamanda diğer reformların başarılı ya da başarısız olmasında önemli bir faktör olacaktı. Çünkü yapılacak tüm yenilikler önemli ölçüde mâlî kaynak gerektirmekteydi. Muhassılık sisteminin ilk başta tüm ülke yerine başkente yakın vilayetlerde uygulanmasına karar verilmiştir. Edirne Eyaleti de bunlardan birisidir. Bu çalışmada Edirne’de muhassıllık sisteminin tesisi, başarıları, başarısızlıkları ve bunların nedenleri arşiv belgeleri ışığında incelenmiştir. Zira Edirne Eyaleti kozmopolit yapısı sebebiyle imparatorluğun küçük bir örneği konumundaydı. Bu nedenle uygulama sırasında yaşanan -olumlu yahut olumsuz- hadiseler Osmanlı İmparatorluğu’nun o döneminin daha iyi anlaşılmasında faydalı olacağı kanaatindeyiz.
Keywords : Edirne, Muhassıllık, Tanzimat, Osmanlı İmparatorluğu

ORIGINAL ARTICLE URL