-{lAr} Çokluk Ekinin Kapsama Alanı Üzerine
Authors : Hasene Aydin
Pages : 717-731
Doi:10.51531/korkutataturkiyat.1396931
View : 107 | Download : 73
Publication Date : 2023-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Türkiye Türkçesinde ad işletme ekleri içerisinde yer alan çokluk eki -{lAr}, başka işlevleri de olmakla birlikte, temelde belirsiz çokluk yapma işlevine sahiptir. Sözcük görünümünde olan adların üzerine gelen ekin bu kullanımlarda çokluğuna işaret ettiği varlık, nesne vb. bellidir. Sözcük öbeklerinde kullanılması durumundaysa çokluğu bildirilen kavram, nesne, eşya vb. değişebilmektedir. Örneğin "kırmızı elbiseler” dendiğinde sıfat tamlaması "kırmızı elbiseler” mi, "kırmızı elbise” midir? Bir başka deyişle "kırmızı” sıfatı, "elbiseler” çoğul adını mı tamlamaktadır? Yoksa -{lAr} eki, aynı türde birden fazla "kırmızı elbise”nin olduğunu anlatmakta yani ekin kapsama alanına ad görevindeki sıfat tamlaması mı girmektedir? Biçimsel olarak her iki çözüm de olasıdır. Burada doğru çözümleme için bağlam devreye girmelidir. Yine "limonata bardakları” örneğinde çokluk eki, biçimsel olarak üzerine geldiği "bardak” sözcüğünü mü çoğul yapmaktadır, yoksa çoğul hâle gelen yapı "limonata bardağı” mıdır? Dilin bir dizge olması, çokluk ekinin işletim özelliğini de bütün içerisinde anlamsal ve biçimsel olarak birlikte değerlendirmeyi gerektirir. Bağlamın dikkate alınmasının sözcük çözümlemelerinde yol gösterici olacağı düşünüldüğü için bu çalışmada Türkiye Türkçesi yazı ve konuşma diline ait örneklerde yer alan ad tamlamaları, sıfat tamlamaları, iyelik öbekleri gibi farklı yapılarda çokluk ekinin kullanımı incelenmekte ve ekin kapsama alanı bağlam temelli bir yaklaşımla değerlendirilmektedir. İncelenen örnekler göstermektedir ki çokluk ekiyle işletime giren yapıyı yani ekin kapsama alanını belirlerken hem biçimsel hem de anlamsal olarak değerlendirme yapılmalıdır.Keywords : lAr, çokluk, çokluk eki, kapsama alanı, bağlam
ORIGINAL ARTICLE URL