Musul Zengi Atabeglerine Ait Bakır Sikkelerin Bezeme Unsurları Açısından Değerlendirilmesi

Authors : Emre Günay
Pages : 1575-1589
Doi:10.51531/korkutataturkiyat.1446167
View : 128 | Download : 118
Publication Date : 2024-04-28
Article Type : Research Paper
Abstract :Kuzey Irak, Suriye ve Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesinde 1127-1233 yılları arasında hüküm süren Musul Zengi Atabegleri, Kutbeddin Mevdud Dönemin’den itbaren bakır sikke bastırmışlardır. Bu sikkeler üzerinde yer alan bezeme unsurlarının çeşitliği ve etkileşim alanları dikkat çekmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, Musul Zengi Atabeglerine ait bakır sikkelerin tezyinatına dair değerlendirmeler yapmaktır. Çalışmanın giriş bölümünde araştırmaya katkı sunabileceği düşüncesiyle Musul Zengi Atabegliği’nin siyasi tarihine kısaca değinilmiştir. Çalışmanın devamında atabegliğe ait bakır sikkeler ayrıntılı bir şekilde tanıtılmıştır. Bu veriler ışığında elde edilen bilgiler değerlendirme ve sonuç kısmında belirtilmiştir. İncelenen sikkelerde süslemeler; yazı, figür ve geometrik şekillerden meydana gelmektedir. Yazılar, büyük ölçüde dönemin dini, siyasi ve kültürel hayatına ışık tutmaktadır. Ayrıca yazılar, taşıdıkları bilgilerin dışında sikkelerde süsleme estetiğini tamamlayan ana tezyin unsurlarından biri olması bakımında önem arz etmektedir. Süslemeler içerisinde en dikkat çekici bezeme unsuru figürlerdir. Yüksek kabartma tekniğinde işlenen bu figürlerde üslupsal açıdan belirli bir bütünlük bulunmadığını söylemek mümkündür. Figürler, Orta Asya, Yunan ve Roma-Bizans gibi farklı kültürlerin izlerini taşımaktalardır. Sikkelerde geometrik bezemelerin yazılar ve figürler kadar çeşitlilik göstermediği gözlenmektedir. Kozmik inanışlarla ilişkilendirilen bu formların sikkelerde taşıdığı anlam konusunda kesin bir fikir öne sürmek oldukça güçtür. Bu motifler, büyük bir olasılıkla sikkelerin şeklinden dolayı kusursuz bir tasarım oluşturma gayesiyle kullanılmış olmalıdır. Süslemelerin, biçimsel ve simgesel içerikleri açısından Orta Asya ve Anadolu’ya ait farklı dönem sikke betim anlayışlarını yansıttığını ifade etmek mümkündür. Bezeme konularında farklı etki alanlarının görülmesinde atabeglerin sanat tercihleri, duygu ve düşünceleri ile dönemin kültür ortamının etkili olduğu düşünülmektedir.
Keywords : Musul, Zengi, Atabeg, sikke, bezeme

ORIGINAL ARTICLE URL