Kulplu Emzikli Seramik Kapların Tarihsel Gelişimi ve Etimolojisi

Authors : Begüm Buğdaycı

Pages : 137-167

Doi:10.18026/cbayarsos.1614280

View : 59 | Download : 54

Publication Date : 2025-09-30

Article Type : Review Paper

Abstract :İnsanın gündelik yaşantısına yaklaşık 8000 yıl önce dahil olan seramik kaplar, ihtiyaçlar doğrultusunda sürekli bir gelişim ve değişim göstermiştir. Tarihsel süreçte yaşanan bu gelişimler ise kap biçimlerinin zenginleşmesine neden olmuştur. Bunlardan biri de sıvıların konulduğu kulplu ve emzikli kaplardır. Günümüzde ibrik olarak adlandırdığımız bu kapalı formlu kaplar, çeşitli dönemlerde farklı kültürlerin beğenileriyle şekillenmiştir. Makalede, ilk ibrik biçimlerinin nasıl bir gelişim sürecinden geçerek günümüze geldiği gösterilmek istenmiştir. Çalışmanın sınırlarını ise ilk ibrik-leğen takımı olarak kabul edilen ve Antik Mısır’ın Dördüncü Hanedanlık Dönemi’ne (M.Ö. 2613-2494) tarihlendirilen bir örnek belirlemiştir. Kabul gören bu ilk örnekten itibaren kulplu emzikli kapların 5000 yıla yakın tarihsel yolculuğu kronolojik bir çizelgede incelenmiştir. Ayrıca konu kapsamında, ibriklerin form ve işlevlerine değinilerek isimlendirme konusundaki terminolojik problemlere de değinilmiştir. Bunun yanı sıra ibrik kelimesinin kökenine bakılmış ve Karahanlı Türkçesi’ndeki “ıwrık” veya “evirik”ten geldiği tespit edilmiştir. Farklı dönemlerde üretilen ibriklerin benzer özelliklerine de değinilen bu çalışmada, Osmanlı Dönemi’nin ünlü seramik üretim merkezleri olan İznik, Kütahya ve Çanakkale’de birbirinden bağımsız, her merkezin kendine özgü tasarım ilkelerini uyguladığı görülmüştür.
Keywords : ibrik, evirik, ıwrık, Erken İslam Dönemi ibrikleri, Osmanlı Dönemi ibrikleri, zoomorfik ibrikler

ORIGINAL ARTICLE URL