1917 Şubat Devrimi ve İdil-Ural Tatarları: Kökler ve Devrimin Anlamı (Şubat-Mayıs 1917)

Authors : Emre Özsoy
Pages : 353-386
Doi:10.16985/mtad.1604742
View : 60 | Download : 47
Publication Date : 2025-06-16
Article Type : Research Paper
Abstract :Şubat Devrimi, beklenmedik zamanlamasına karşın uzun yıllardır biriken toplumsal ve siyasi kaynamanın bir sonucu olarak Bolşevik Devrimi’ne giden yolun en önemli aşamasıdır. Çarlık idaresinin otokratik mirasını yıkan bu gelişme sadece Rus toplumunun değil, gayri Rus halkların da siyasi ve ideolojik olarak yeniden yapılanmasının, Rusya çatısı altında yeni bir kimlik yaratma kaygısının da adıdır. Bu kapsamda, Müslüman bakiyeler içerisinde, devrim döneminin en hareketli coğrafyasını oluşturan İdil-Ural bölgesi, sahip olduğu matbuat araçları ve aydın kadrosuyla otuz milyona yakın Rusya Müslümanını yöneten bir konumda yer almıştır. Kazan Tatarlarının liderliğinde ilerleyen bu süreç, devrimden kaynaklı etkenler yanında Müslümanların dinî ve millî kimlikleriyle birleşerek şekillenmiştir. Bu çalışma, İdil-Ural Tatarlarının Şubat Devrimi’nden, mayıs ayında Moskova’da düzenlenen Bütün Rusya Müslümanlarının Birinci Kongresi’ne kadar geçen iki ay içerisindeki faaliyetlerini ele almaktadır. Çalışmada İdil-Ural Tatarlarının Şubat Devrimi’ni nasıl karşıladığı sorunsalının; bölgedeki devrimci anlayışın ilk örnekleri, ideolojik yaklaşımlar ve aydınların faaliyetleri üzerinden incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın kaynaklarını Vakit, Yuldız, Koyaş, Tormış gibi dönemin önde gelen süreli yayınları oluşturmaktadır. İdil-Ural bölgesinde devrim sürecini yöneten kadronun söz konusu yayınlarda çıkan yazıları incelenmiş, resmî haberler ve yerel halkın tutumu ile birlikte değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bu açıdan çalışma; Şubat Devrimi’nin İdil-Ural’da karşılanışını, aydınlar ve toplum üzerindeki etkisini ilk kez süreli yayınlar temelinde incelemesiyle ön plana çıkmaktadır.
Keywords : Şubat Devrimi, İdil-Ural Tatarları, Rusya Türkleri, Rusya Müslümanları, Çarlık Rusya.

ORIGINAL ARTICLE URL