Üsküdar Camilerine Atanan Selâtin Şeyhleri (1736-1922)

Authors : Levent Kuru

Pages : 866-894

Doi:10.16985/mtad.1669896

View : 101 | Download : 184

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Medreselerin ortaya çıktığı IX. yüzyıla kadar ibadethane ve eğitim-öğretim faaliyetlerinin yürütüldüğü mekanlar olan mescidllerde sonraki dönemlerde de tedris hizmetleri verilmeye devam etmiş cemaat, bir yaygın eğitim hizmeti olan vaazlarla dininin emrettiği konularda bilgilendirilmiştir. Osmanlı Devleti daha önceki İslam devletlerinde olduğu gibi erken dönemden itibaren vaizlik kurumunu ihdas etmiş, büyük camilerde cuma günleri cuma namazından, haftanın diğer günlerinde vakit namazlarından sonra, kandil gecelerinde ve bayram namazlarında vaazlar verilmiştir. Şeyh, şeyh ve vaiz, selâtin şeyhi, kürsü hocası, kürsü şeyhi, kürsü vaizi, kürsühan, katar şeyhi, meşâyih-i izâm gibi unvanlar verilen vaizlerin kurumu içinde belirli bir silsile içinde atandıkları ve selâtin şeyhi silsilesinin ayrı tutulduğu İstanbul ve Edirne’de hanedan mensupları tarafından yaptırılan veya selâtin cami olmayıp mertebesi yükseltilen bazı camilere selâtin şeyhi unvanıyla görevliler atandığı kaynaklara yansımıştır. Bu çalışmada; İstanbul selâtin şeyhliği silsilesine dahil olan Üsküdar’daki Valide Sultan, Ayazma, İstavroz (Beylerbeyi), Selimiye, Şemsi Paşa (Adliye), Ahmediye ve Mihrişah Sultan camilerine 1160-1313/1747-1895 tarihleri arasında yapılan cuma vaizi atamaları ele alınmıştır. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi Sadaret defterleri ve Meşihat Arşivi Tarik defterleri verileri ışığında şeyh unvanlı ilmiye mensuplarının silk içindeki hareketleri ve Üsküdar’daki mezkûr camilerin İstanbul selâtin şeyhliği silsilesindeki konumları ortaya konulmuştur.
Keywords : Osmanlı, Üsküdar, Selâtin Şeyhliği, Vâiz, XVIII-XIX. Yüzyıllar

ORIGINAL ARTICLE URL