Mekteb-i Tıbbiye’deki Türklük Mücadelesinde Vesayet ve Dil Tartışmaları

Authors : Berkay Koçak
Pages : 838-865
Doi:10.16985/mtad.1685022
View : 155 | Download : 286
Publication Date : 2025-12-15
Article Type : Research Paper
Abstract :Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane, ordu için modern tıp bilgisine sahip cerrah ve hekim yetiştirmek amacıyla kurulan ve Avrupai bir eğitim sunan Osmanlı İmparatorluğu’ndaki öncü kurumlardan biriydi. Evvela “Nizam-ı Cedid” hareketi kapsamında Osmanlı Donanmasına cerrah ve hekim yetiştirmek için 1806 yılında “Tersane-i Âmire Tabiphânesi” kuruldu fakat ömrü çok uzun sürmedi. 1827’de kurulan “Tıphâne-i Âmire ve Cerrahhâne-i Ma’mure” ise Avrupa ile eşdeğer bir tıp eğitimi için yeterli görülmedi. Bu sebeple yeniden yapılandırılan bu okul “Mekteb-i Adliye-i Şâhâne der Asitâne-i Aliyye” ismiyle 1839’da eğitime başladı. İzleyen yıllarda “Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane” ismi kullanıldı. Eğitim programı da Sultan II. Mahmud’un okula muallim olarak atadığı Dr. Karl Ambros Bernard tarafından Avusturya Josephinum Askeri TıpCerrahi Akademisi programı esas alınarak yeniden düzenlendi. Eğitim dili ise Fransızca olarak belirlendi. Batı medeniyetini yakalamak hedefiyle kurulmuş bir Türk tıp okulu olan Mekteb-i Tıbbiye’den sadece hekim değil pek çok aydın ve siyasetçi de yetişti. Ülkenin yönetici seçkinlerini de yetiştirmekte olan bir kurumda programının yabancı eğitimciler tarafından yapılması ve eğitim dilinin Fransızca olması bir süre sonra yabancı-gayrimüslim hocalar ile Türk-Müslüman hocalar arasında vesayet problemi ortaya çıkardı. Aynı zamanda Fransızca eğitim okulun mezun sayısının yetersizliğine de sebep olarak görülüyordu. Bu durum Mekteb-i Tıbbiye’de Türkçe eğitime geçilmesi meselesini gündeme getirdi. Bu konu okulun hocaların arasında ciddi tartışma konusu oldu ve karşılıklı yayınlar yapıldı. Mesele Tıbbiye’de Türkçe eğitime geçilmesiyle nihayete ermiş olsa da yaşanan bu tartışmalar, Osmanlı ile Batı arasındaki bilim ve kültür üzerinden devam eden siyasal ilişkilere dair bize bazı ipuçları vermektedir. Bu çalışma, dönemin gazetelerinde, yayınlarında ve hatıratlarda belgelenen bu tartışmaları inceleyip değerlendirmektedir.
Keywords : Tıbbiye, Hekim, Türkçe, Eğitim, Vesayet

ORIGINAL ARTICLE URL