Eski Uygur Türkçesinde Bir İşlev Sözcüğü: koşa

Authors : Gündoğan Alpay
Pages : 509-526
Doi:10.16985/mtad.1695374
View : 170 | Download : 213
Publication Date : 2025-12-15
Article Type : Research Paper
Abstract :VIII. yüzyıl ile XIV. yüzyılın sonlarını kapsayan genişçe bir zaman diliminde ortaya çıktığı kabul edilen tercüme, uyarlama veya özgün nitelikli pek çok tarihî Türkçe metin ile Eski Uygur Türkçesi devri oldukça zengin bir edebiyata haizdir. Bu zengin dil malzemesinin doğal bir sonucu olarak tarihî metinlerde tespit edilebilen ancak hâlâ köken, yapı, işlev, anlam, kullanım vb. bakımlardan bulanık nitelikte olan ve Türklük bilimini meşgul eden birtakım hususlara rastlamak mümkündür. Eski Türkçe alan yazını çerçevesinde bugüne kadar yapılan metin neşri çalışmalarında koşa formunun geçtiği cümlelerin aktarılmasında tutarsızlık olduğu ve devreyle ilgili dilbilgisi çalışmalarında müstakil olarak işlev sözcüğüne yer verilmediği görülmektedir. Türkçenin tarihî veya çağdaş diğer devrelerinde tanıklanabilmesine rağmen Eski Uygurca literatürde yer almaması formun tarihsel Türk dilinin kimi alanlarındaki tanıklıklarının gözden kaçırıldığını göstermektedir. Bu çalışmada, literatürde ele alınmamış olan koşa formu, tespit edilebilen örnekler doğrultusunda ayrıntılı bir şekilde ele alınarak işlev sözcüğünün kategorik değeri ve dilbilgiselleşme süreci ortaya konmaya çalışılmıştır. Bunun sonucunda Totenbuch, Abitaki metinleri ve Suvarṇaprabhāsottama-Sūtra’da sınırlı sayıda da olsa örneklerine rastlanan koşa formunun, ‘ile, ile birlikte’ anlamıyla Eski Uygur Türkçesi işlev sözcüğü envanterine dahil edilmesi gerektiği teklif edilmiştir.
Keywords : Eski Uygur Türkçesi, işlev sözcüğü, dilbilgiselleşme, edat, koşa

ORIGINAL ARTICLE URL