Halid Ziya Romanlarında Okur Konumunun İşgali: Aforizmalar

Authors : Sabrican Ataman Öder

Pages : 939-962

Doi:10.16985/mtad.1721750

View : 161 | Download : 183

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma Halid Ziya’nın roman anlatıcısının, okuru aforizmatik cümleler aracılığıyla metnin anlam inşasında yerleştirdiği konumu ve bu konumlandırmanın ürettiği otorite ilişkisini inceleyerek kurmaca metinlerde okurun etik ve bilişsel özerkliğinin ne ölçüde korunabildiğine ilişkin yeni bir tartışma alanı açmayı hedefler. Okur konumunu tespit etme girişimi, esnek ve kapsamlı bir metot ve ölçüt eksikliğine karşın başarılı olabilir. Kurmaca metinler, araştırmacıların farklı adlarla ve işlevlerle kavramlaştırdığı metne içkin hipotetik okur figürünü içerir. Bu figürler arasında bulunan Wayne C. Booth’un işaret ettiği ima edilen okur modeli, metnin anlam inşasındaki yönlendirici ve sınırlı rolüyle, metnin anlam alanında sabit bir yer kapladığı gerekçesiyle çalışmada model olarak kabul edilir. Halid Ziya’nın roman anlatıcısı, kurduğu sahnelerle okuru kendi belirlediği yorum alanına yönlendirdikten sonra onların estetik biçimdeki tekrarı ve açıklaması niteliğindeki aforizmatik ifadeleri kullanır. Okur sahne yardımıyla sezdiği izlenim ve düşünceleri mutlakçı ifade işlevindeki aforizmayla bir kez daha deneyimler. Böylece, okur konumunun işgal edildiği bölge saydamlaşarak tespit edilebilir hâle gelir.
Keywords : Halid Ziya, Okur, İma Edilen Okur, Anlatıbilim, Aforizma

ORIGINAL ARTICLE URL